یکی از محورهای اصلی عملیات روانی و میدانی آمریکا و اسرائیل در جنگ اخیر علیه ایران، بر “کردهای مسلح” متمرکز شده است؛ طرحی که در صدد است با ایجاد آشوب قومی، معادلات دفاعی ایران را به هم بریزد؛ اما چرا ورود کردها به جنگ، میتواند پیامدهای گسترده منطقهای داشته باشد؟
علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه
روز یکشنبه گذشته بود که سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان، در گفتوگویی با اشاره به طرح آمریکا برای استفاده از نیروهای کرد مسلح علیه ایران در جنگ تحمیلی سوم، گفت که همان زمان با مقامات ارشد اقلیم کردستان و بغداد گفتوگو کرده و به آنها هشدار داده که مانع اقدامات کردها شوند. وی همچنین گفت که با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، هم تماس داشته و ترکیه در این خصوص موضعی صریح داشته و نقشآفرینی کرده است؛ از جمله اینکه با طرف آمریکایی تماس گرفته و نسبت به این موضوع به آنها هشدار داده است.
مدتی قبل نیز دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در نشست سران ناتو که اوایل ماه میلادی جاری در آنکارا برگزار شد، به این موضوع اشاره کرد که اردوغان قصد داشت به نفع طرف مقابل وارد جنگ شود که من از او خواستم این کار را نکند. منظور ترامپ نیز هشدار اردوغان در بهکارگیری کردهای مسلح علیه ایران در جریان جنگ بود که طی دو ماه گذشته چندین بار در رسانههای آمریکا و رژیم اسرائیل به آن اشاره شده است.
ماجرا چه بود؟
ماجرا از این قرار است که موساد به دنبال پیادهکردن طرحی بود که بر اساس آن، در اثنای جنگ تحمیلی مشترک رژیم اسرائیل و آمریکا علیه ایران، گروههای کرد تجزیهطلبی همچون کومله و پژاک که از قبل نیز تسلیح شده بودند، وارد خاک غرب کشور شده و با ایجاد آشوب و ناامنی، طرح تجزیه ایران را کلید بزنند. به همین دلیل بود که ۶ روز قبل از شروع جنگ تحمیلی سوم، پنج گروه مخالف کرد مستقر در عراق از تشکیل «ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران» برای مبارزه با ایران خبر دادند. این اتحاد شامل حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، حزب دموکرات کردستان ایران (KDP-I)، حزب آزادی کردستان (PAK)، جامعه کارگران کردستان (کومله) و سازمان مبارزه کردستان ایران (Sazman-ı Xebat) است.
این طرح در جنگ ۱۲ روزه نیز به نوعی دنبال میشد که در هر دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه، با هوشیاری ایران و عملیاتهای هوایی، موشکی و پهپادی، عملیات نیروهای مقاومت عراقی و نیز همکاری اطلاعاتی ترکیه، سرکوب شد. یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه، در مصاحبهای با اشاره به همکاری با ایران در این خصوص گفت: «ما اطلاعات محل استقرار کردهای مسلح در خاک اقلیم را با تهران در میان گذاشتیم و آنها سرکوبشان کردند.»
ترکها چه میگویند؟
بهدلایل بسیاری از جمله همسایگی ایران و ترکیه که هر تحولی در دو کشور را در طرف دیگر متأثر میکند، وضعیت کردهای مسلح در دو کشور ایران و ترکیه که با محوریت عمده پکک و شاخه ایرانی آن یعنی پژاک در منطقه، نیاز به مدیریت و هماهنگی بین دو پایتخت دارد و آسیبپذیری امنیت ملی ترکیه در این بخش، ترکیه نسبت به تحرکات کردهای مسلح ایرانی نیز بسیار حساس بوده و علاقهای به قدرتگیری آنها ندارد. بر همین اساس، آنکارا همواره تحرکات این گروهها در منطقه را رصد میکند و در طول سالهای گذشته نیز شاهد همکاری بین دو کشور در سرکوب و عملیات علیه این عناصر تجزیهطلب (پکک و پژاک) بودهایم.
در این چارچوب، رسانههای ترکیه نیز در چند ماه گذشته، پس از جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، اقدامات کشورمان علیه کردهای مسلح مستقر در اقلیم کردستان و مواضع طرفهای مختلف اسرائیلی، آمریکایی و حتی سیاستمداران ترکیه را بازتاب دادهاند. نشریات ترکیه از ابعاد گوناگونی به این تحولات نگاه میکنند. برخی از آنها به رصد اخبار مربوط به عملیاتهای ایران علیه کردهای تجزیهطلب در اقلیم کردستان پرداخته و آنها را بهصورت مستمر زیر نظر دارند. حتی اقدامات این گروههای مسلح و عملیاتهای تروریستی آنها در مناطق غربی ایران را با دقت منعکس میکنند. این سیاست رسانهای نه تنها بین رسانههای نزدیک به حزب حاکم، بلکه از سوی اپوزیسیون ترکیه نیز دنبال میشود.
بهعنوان نمونه، سایت معتبر تی۲۴ که در زمره اپوزیسیون اصلی حزب حاکم قرار میگیرد، با اشاره به عملیاتهای نیروهای مسلح ایران علیه کردهای تجزیهطلب در اقلیم کردستان آورده است: «هدف از این کار، جلوگیری از تشکیل یک جبهه امنیتی است. بنابراین، عملیات اخیر نه تنها از نظر نظامی، بلکه از نظر سیاسی و امنیتی نیز نویدبخش دوران جدیدی (برای ایران) تلقی میشود.» در رسانههای ترکیه، چه اخباری و چه تحلیلی، از این عملیاتها اغلب بهعنوان حملات پیشگیرانه ایران یاد میشود و نگاهی منفی به آنها وجود ندارد.
در جمعبندی اخبار و تحلیلهای منتشرشده در رسانهها و مراکز اندیشکدهای ترکیه درباره نقش کردهای مسلح در جنگ اخیر تحمیلی که از سوی آمریکا و رژیم اسرائیلی به آنها واگذار شده، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
این ائتلاف بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، محصول شرایط منطقهای است که البته موقت بوده و ماندگار نیست.
-
اگرچه گروههای کردی مخالف ایران با فشار آمریکا با هم متحد شدهاند، اما اختلافات آنها ساختاری بوده و همچنان پابرجاست که احتمال جدایی آنها در آینده را زیاد میکند.
همچنین در بخش مربوط به تأثیر این ائتلاف یا افزایش فعالیت گروههای مسلح کردی در منطقه، ترکها به این نتیجه رسیدهاند که اگر این گروهها و بهویژه پژاک در نتیجه بحران ایران تقویت شوند، مستقیماً بر امنیت ملی ترکیه اثر خواهد گذاشت و بر همین اساس، آنکارا هرگونه تثبیت یا گسترش نفوذ شبکههای پژاک/پکک در مرزهای ایران و عراق را خط قرمز خود میداند و در همین راستا، تلاش خود را برای شکست این طرح آمریکایی/اسرائیلی علیه ایران و در منطقه به کار خواهد بست.
دولتمردان آنکارا چه موضعی دارند؟
اگرچه بهصورت رسمی اظهارنظری درباره این طرح از سوی دولتمردان ترکیهای شاهد نبودهایم، اما از اظهارات ترامپ که به هشدار اردوغان اشاره کرد و نیز اظهارات یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه، و اقدامات این وزارتخانه در هماهنگی با همتای ایرانی در اثنای جنگ تحمیلی، درمییابیم که آنها نیز بهسختی به این موضوع واکنش نشان داده و اجازه نقشآفرینی کردهای مسلح در سطح منطقه را نداده و نخواهند داد.
تجربهای که آنکارا مجدداً اجازه تکرار آن را نخواهد داد
آنکارا یک نمونه روشن و یک تجربه گرانقیمت را در این خصوص دارد تا اجازه تکرار چنین تحولی را ندهد. در سال ۲۰۱۵، وقتی مذاکرات دولت ترکیه و پکک بعد از ۲ سال داشت به نتایجی منجر میشد، قدرتگیری شاخه سوری پکک در شمال این کشور، تصمیمگیرندگان قندیل را به این نتیجه رساند که میتوانند از دست بالاتری با آنکارا مذاکره کنند و خواستههای خود را بهسرعت افزایش دهند که نتیجه آن، شکست مذاکرات و آغاز مجدد درگیریها بود که تا سال گذشته، صدها کشته از طرفین برجای گذاشت. بر اساس همین تجربه، آنکارا دیگر اجازه قدرتگیری شاخه دیگری از پکک در منطقه، آن هم در جریان مذاکرات صلح با پکک، را نخواهد داد.
