رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی ایران تأکید دارد که بارشهای مطلوب امسال اگرچه خبر خوبی برای کشور است، اما بدون اصلاح ساختارهای مدیریتی و سرمایهگذاری در زیرساختهای آب و انرژی، نمیتواند مشکلات ریشهای این بخشها را برطرف کند.
ایران ویو۲۴-اجتماعی
افزایش بارندگیها و بهبود ذخایر سدهای کشور در ماههای اخیر اگرچه امیدها را برای کاهش تنش آبی افزایش داده است اما کارشناسان معتقدند حل پایدار بحران آب و برق تنها با افزایش نزولات جوی امکانپذیر نیست بلکه مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی مصرف، کاهش هدررفت در شبکههای توزیع و بازنگری در سیاستهای انرژی، مهمترین پیششرطهای عبور از چالشهای مزمن آب و برق کشور به شمار میروند.
در این ارتباط هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی ایران، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا، درباره وضعیت بارندگیهای امسال و تأثیر آن بر بحران آب و برق کشور گفت: خوشبختانه میزان بارندگیها در سال جاری مناسب بوده و این موضوع باعث بهبود وضعیت ذخایر سدها شده است، اما واقعیت این است که مشکل اصلی کشور کمبود بارش نیست، بلکه نحوه مدیریت منابع آب است.
وی خاطر نشان کرد: بخش قابل توجهی از آبهای ناشی از بارندگی به صورت رواناب از دست میرود و ما هنوز نتوانستهایم سازوکارهای مناسبی برای ذخیره و بهرهبرداری از این منابع ایجاد کنیم. با وجود این کاستیها، شرایط امسال نسبت به سالهای گذشته بهتر است و سدها نیز وضعیت مطلوبتری دارند.
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به ارتباط میان بارندگیها و تولید برق گفت: افزایش بارشها میتواند تا حدودی به بهبود شرایط نیروگاههای برقآبی کمک کند، اما نباید انتظار داشت که مشکل کمبود برق کشور از این طریق حل شود. سهم برقآبی در تأمین برق کشور، به ویژه در فصل تابستان، چندان بالا نیست. از سوی دیگر، بخشی از آب ذخیرهشده پشت سدها در ماههای گرم سال تبخیر میشود و بخش قابل توجهی نیز به مصرف کشاورزی اختصاص مییابد. بنابراین امکان استفاده کامل از این منابع برای تولید برق وجود ندارد.
بهره وری آب در کشور بسیار پایین است
این استاد دانشگاه صنعتی شریف تأکید کرد: اگرچه بارندگیهای امسال خبر مثبتی برای کشور محسوب میشود اما تصور اینکه این بارشها بتواند بحران برق را به طور کامل برطرف کند، خوشبینانه است؛ به نظر من، مهمترین مسئله، اصلاح نظام مدیریت آب در کشور است. در حال حاضر نزدیک به ۹۰ درصد مصرف آب کشور، که بیش از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب در سال برآورد میشود، در بخش کشاورزی صورت میگیرد، اما راندمان مصرف آب در این بخش بسیار پایین است.
اورعی ادامه داد: هنوز بخش زیادی از اراضی کشاورزی با روشهای سنتی و غرقابی آبیاری میشوند و سهم سامانههای نوین آبیاری از جمله آبیاری قطرهای محدود است. این موضوع باعث هدررفت گسترده منابع آبی کشور شده است.
وی افزود: حتی در بخش خانگی نیز با مشکلات جدی مواجه هستیم. برآوردها نشان میدهد حدود یکسوم آبی که وارد شبکه توزیع شهری میشود، پیش از رسیدن به مصرفکنندگان هدر میرود. این وضعیت نشان میدهد که نمیتوان صرفاً به افزایش بارندگیها امیدوار بود و از اصلاح ساختارهای مصرف غافل ماند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: کشور نیازمند سرمایهگذاری گسترده در زیرساختهای ذخیرهسازی آب و همچنین استفاده از فناوریهای نوین مدیریت مصرف، بهویژه در بخش کشاورزی است. یکی از پیامدهای برداشت بیرویه آب در سالهای گذشته، پدیده فرونشست زمین است. زمانی که سفرههای زیرزمینی بیش از حد تخلیه میشوند، ظرفیت طبیعی زمین برای ذخیره آب کاهش مییابد و بخشی از توان بازگشت منابع آبی از بین میرود. این مسئله امروز به یکی از چالشهای مهم زیستمحیطی و اقتصادی کشور تبدیل شده است.
وابستگی تولید برق به گاز و آب
این کارشناس حوزه انرژی در خصوص ریشههای ناترازی برق در کشور پاسخ داد: سالها تمرکز اصلی سیاستگذاریها بر افزایش تولید برق بوده، اما این افزایش تولید نیز به شکل متوازن انجام نشده است. بخش عمده تولید برق کشور به گاز طبیعی وابسته شده و امروز یکی از مشکلات اصلی صنعت برق، کمبود گاز مورد نیاز نیروگاهها است. از سوی دیگر، بخشی از تولید برق نیز به منابع آبی وابسته شده که در سالهای خشک با محدودیتهای جدی روبهرو میشود.
اورعی با تأکید بر ضرورت تنوعبخشی به سبد انرژی کشور گفت: توسعه انرژیهای تجدیدپذیر باید با سرعت بیشتری دنبال شود، اما در این حوزه نیز عملکرد مطلوبی نداشتهایم. با وجود تمام برنامهها و وعدههای مطرحشده، سهم انرژی خورشیدی در تولید برق کشور هنوز بسیار محدود و در حد یک تا دو درصد است. علاوه بر این، انرژی خورشیدی تنها در ساعات مشخصی از شبانهروز در دسترس است و به دلیل هزینه بالای ذخیرهسازی، نمیتوان به تنهایی بر آن تکیه کرد.
به انرژی بادی هم توجه ویژه شود
رئیس اتحادیه انجمنهای علمی انرژی ایران افزود: راهکار مناسب، توسعه همزمان انرژی خورشیدی و بادی است تا در زمانهایی که تولید خورشیدی کاهش مییابد، انرژی بادی بخشی از نیاز شبکه را تأمین کند. متأسفانه در بسیاری از موارد، تصمیمگیریها کوتاهمدت و مقطعی بوده در حالی که حل مسائل انرژی نیازمند برنامهریزی چندساله و نگاه راهبردی است.
وی تأکید کرد: نباید تصور کنیم که مشکلات فعلی در مدت چند ماه یا حتی یک سال برطرف خواهد شد. اگر برنامهریزی صحیح انجام شود، میتوان طی چند سال آینده از تشدید بحران جلوگیری کرد و سپس مسیر بهبود را در پیش گرفت.
اورعی خاطر نشان کرد: کاهش فشار بر شبکه برق لزوماً نشانه بهبود شرایط نیست. بخشی از کاهش مصرف ناشی از رکود در بخش صنعت و اقتصاد است. در صورتی که کشور مطابق اهداف برنامه هفتم توسعه به رشد صنعتی دست یابد، تقاضای برق به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر از هماکنون برای تأمین این نیاز برنامهریزی نکنیم، دستیابی به اهداف رشد اقتصادی و صنعتی کشور با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. توسعه اقتصادی بدون توسعه زیرساختهای انرژی امکانپذیر نیست و هر دو باید همزمان مورد توجه قرار گیرند.
