در حالی که موضوع احراز هویت و سکونت مشمولان طرح کالابرگ به دغدغه اجتماعی تبدیل شده است؛ یک کارشناس اقتصادی با بیان اینکه اجرای طرح کالابرگ در شرایطی که ظرفیت تولید و عرضه کالا محدود است، نمیتواند راهکار پایدار برای حمایت از معیشت مردم باشد، گفت: اگر هدف سیاستگذار برقراری عدالت اقتصادی است، به جای توزیع دستوری منابع محدود، باید شرایط تولید، سرمایهگذاری و تأمین مواد اولیه را تسهیل کرد تا ظرفیت تولید به اندازهای افزایش یابد که بتواند پاسخگوی نیاز متقاضیان باشد.
ایران ویو24- اقتصادی
فردین آقابزرگی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با ایرانویو ۲۴ درباره اجرای طرح کالابرگ و ارزیابی روند اجرای این طرح توضیح داد: بحث کالابرگ را باید از این منظر بررسی کرد که اساساً شروع و هدفگذاری این موضوع چگونه بوده است. ما در دوران جنگ نیز شاهد مطرح شدن بحث کالابرگ بودیم و توضیحات خوبی هم درباره آن ارائه شد.
وی افزود: هر شرایطی که با دخالتهای دستوری همراه باشد، نمونه کوچکی از دخالت دولت در اقتصاد است. البته شعار و هدف این طرح این است که تولیدکننده و مصرفکننده را به صورت مستقیم به یکدیگر مرتبط کنیم و اشخاصی را که بیشتر نیاز دارند و مستحق دریافت این کالا هستند، شناسایی کنیم و برای این کار یک مکانیزم، که ممکن است الکترونیکی هم باشد، ایجاد کنیم.
آقابزرگی ادامه داد: با این حال، این موضوع با عدالت اقتصادی تضاد و منافات دارد. اگر بخواهیم عدالت را از مسیر اقتصاد پیادهسازی و اجرا کنیم، باید شرایط تولید را آنچنان تسهیل کنیم و تولید را آنچنان افزایش دهیم که بتواند متقاضیان را به نحو مقتضی و کامل پاسخگو باشد و نیاز آنها را تأمین کند.
کالابرگ نمیتواند جایگزین افزایش ظرفیت تولید شود
این کارشناس اقتصادی گفت: اما اگر بخواهیم مقدار اندکی از تولید را بین عدهای از اشخاص خاص، مانند دهکهای مختلف، توزیع کنیم، با محدودیت مواجه خواهیم شد. اخیراً نیز زمزمههایی در این زمینه مطرح شده است. احتمالاً برای دوستان و آشنایان شما هم چنین پیامکی ارسال شده است که «یکی از کدهای ملی شما در خارج از کشور است و کالابرگ به شما تعلق تا شهریورماه نمیگیرد».
وی افزود: این پیامک برای اکثر افراد ارسال شده است. من این موضوع را از این جهت مطرح میکنم که وقتی تکافو نمیکند، اگر قرار باشد یک تعداد محدود و یک ظرفیت محدود تولید کالا را در اختیار همه قرار دهیم، مجبور هستیم یک نوع غربالگری انجام دهیم؛ یعنی عدهای دریافت کنند و عدهای دریافت نکنند.
آقابزرگی با اشاره به تجربه پرداخت یارانهها در سالهای گذشته اظهار کرد: این وضعیت شبیه همان یارانههایی است که در سالیان گذشته ابتدا همه دریافت میکردند و بعد به مرور زمان عدهای حذف شدند.
وی تأکید کرد: اساساً کالا به سیستم به اصطلاح کمونیستی توزیع کالا کردن، به نظر من جایز نیست. ما باید ظرفیتهای تولید و امکانات تولید را افزایش دهیم. حتی اگر مسائل غیراقتصادی، یعنی مسائل سیاسی، بر این موضوع احاطه داشته باشد، باید اشکالات را برطرف کنیم.
توزیع دستوری در نهایت میتواند به ایجاد رانت منجر شود
این کارشناس اقتصادی گفت: اگر این اشکالات را برطرف نکنیم و صرفاً با ثبت و ضبط کردن و ایجاد بازار دستوری بخواهیم مسئله را حل کنیم، در نهایت یک نوع رانت ایجاد میشود.
آقابزرگی افزود: خاطرتان باشد که در سالیان گذشته عدهای شغلی به نام «کوپنفروشی» داشتند. یعنی سازوکاری ایجاد میشود که فرد کالا را با یک قیمت نازل دریافت میکند و با قیمت بالاتر میفروشد. این به نظر من راهکار و چاره اساسی نیست.
وی ادامه داد: چرا در یک مقطع کوتاه و در شرایطی که یک شوک مقطعی یا اتفاق خاصی رخ داده است، ممکن است جیرهبندی انجام شود؟ برای مثال، اگر قطعی برق یا قطعی آب اتفاق بیفتد، در یک مقطع کوتاه این کار را انجام میدهیم تا عدالت در دسترسی آحاد مردم رعایت شود.
آقابزرگی گفت: اما این وضعیت نمیتواند مداوم باشد. نمیتوانیم بگوییم تا زمانی که کارخانهها و منابع و زیرساختهای لازم را ایجاد نکردهایم، این روند باید ادامه داشته باشد. کالابرگ هم نمونهای از همین وضعیت است.
اقتصاد کشور به یک رفرم اساسی نیاز دارد
وی در پاسخ به این پرسش که در شرایط فعلی بهترین راهکار چیست، اظهار کرد: در شرایط فعلی اقتصاد کشور باید متحول شود. ما به یک رفرم اساسی و یک دگرگونی در شرایط کسبوکار نیاز داریم.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: محیط کسبوکار باید به نوعی ایجاد شود که به منزله رها کردن اقتصاد، آزادی عمل یا ایجاد رانت تلقی نشود. برخی نسبت به دولت انتقاد میکنند و میپرسند دولت چه کاری باید انجام دهد؛ پاسخ این است که دولت باید شرایط را فراهم کند.شرایط چگونه فراهم میشود؟ تولیدکننده باید دسترسی کامل به تأمین مواد اولیه خود داشته باشد.
مشکلات تنگه هرمز و فشار بر تولیدکنندگان
آقابزرگی با اشاره به مشکلات ایجادشده در مسیر تجارت و تأمین مواد اولیه گفت: چند وقت پیش یکی از مسئولان وزارت بهداشت اعلام کرد که هند میگوید من نمیتوانم مواد مؤثره دارویی و مواد اولیه دارویی را به دست شما، یعنی ایران، برسانم، به دلیل اینکه کشتیهای تجاری من در تنگه هرمز گیر کردهاند. آنها میگویند کشتیها را بگذارید بیایند تا من مواد اولیه دارویی را به شما بدهم.
آقابزرگی تأکید کرد: بنابراین، باید دید در چنین شرایطی چه کاری باید انجام داد. شرایط کسبوکار باید شرایط مناسبی باشد؛ شرایطی که برای پذیرش سرمایه و سرمایهگذار مناسب باشد و جاذبه ایجاد کند، نه دافعه.
سرمایه در بلندمدت در اقتصاد بیکار نمیماند
وی با بیان اینکه در شرایط نامناسب اقتصادی انگیزهای برای سرمایهگذاری و تولید باقی نمیماند، گفت: در این شرایط کسی رغبتی به سرمایهگذاری ندارد و رغبتی به تولید هم ندارد. سرمایه فرار میکند و در بلندمدت سرمایه بیکار نمیماند.
این کارشناس اقتصادی در پایان خاطرنشان کرد: راهکار به نظر من همین است؛ یعنی باید شرایط تولید، سرمایهگذاری، تأمین مواد اولیه و محیط کسبوکار اصلاح شود تا بتوانیم به جای راهکارهای موقت و دستوری، زمینه افزایش تولید و تأمین واقعی نیاز مردم را فراهم کنیم.
