ترکیه پس از تماشای دو جنگِ ۱۲ و ۴۰ روزه در همسایگیاش، حالا با راهبردی متفاوت پا به میدان گذاشته: از پهپادهای انتحاری با برد دو هزار کیلومتر تا ماکت موشک قارهپیمای «ییلدیریم هان» و پدافند بومی «گنبد فولادی». در ساحا (میدان) دیگر خبری از تانک و ناوهای کلاسیک بهتنهایی نیست؛ اینجا سوتِ جنگ نامتقارن به صدا درآمده است
علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه
نمایشگاه نظامی ترکیه به مانند هر ساله، امسال نیز در استانبول در حال برگزاری است در حالیکه نام آن از تکنوفست به ساحا(میدان) تغییر کرده است.
ترکیه در این نمایشگاه تلاش دارد تا ضمن ارائه آخرین دستاوردهای نظامی خود، مانند نمایشگاههای بزرگ نظامی دنیا همچون ماکس و آرمیای روسیه یا نمایشگاه نظامی ایدکس دوبی، تبدیل به یک برند جهانی در حوزه نظامی شود.
یکی از مؤلفههای مهم این نمایشگاه در آن است که میتوان چشمانداز نظامی ترکیه و راهبرد این کشور در حوزه تسلیحاتی، حداقل برای یک سال آینده را مشاهده کرد.
این دوره اما با دورههای گذشته تفاوتهایی داشته است.
طی یک سال گذشته، منطقه شاهد دو جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بوده که درسهای بزرگی را نیز برای ترکیه به همراه داشته است.
سازمان اطلاعات ترکیه(میت) بلافاصله پس از جنگ ۱۲ روزه اقدام به تهیه گزارشی با عنوان «جنگ ۱۲ روزه و درسهایی برای ترکیه» کرد تا نقاط ضعف و توانمندیهای رژیم اسرائیل در این جنگ را مورد بررسی قرار داده و در ساختار رزمی و دفاعی این کشور به کار بندد.
برآیند آن گزارش ۵۸ صفحهای این بود که ترکیه باید در حوزه دفاع مدنی به سمت ساخت پناهگاه حرکت کرده و در حوزه جنگ نوین نیز ابزار و تکنولوژی ردهبالا با درصد بومیسازی بالا را دنبال کند.
بالا بردن تابآوری جامعه ترکیه نیز یکی دیگر از درسهای این جنگ از نگاه میت بود.
سیاستمداران و نظامیان ترکیه به جنگ دوم آمریکا و رژیم اسرائیل نیز توجه ویژهای داشتند که برآیند آن باعث شکلگیری و برجسته شدن نمایشگاه نظامی ترکیه در وضعیتی متفاوت با دورههای گذشته شده است.
تأکید بر جنگ نامتقارن، دوربرد و غیر کلاسیک
اگر تا سال گذشته، تسلیحات مورد توجه و تأکید در ترکیه (بجز پهپاد بیرقدار) بر تسلیحات کلاسیک مانند جنگنده، ناو، تانک و خودروهای زرهی بود، در دوره اخیر شاهد این هستیم که تسلیحات نامتقارن نظیر قایقها و پهپادهای انتحاری، پدافند و موشکهای دوربرد جای خود را در لیست نظامی ترکیه باز کردهاند.
در واقع ترکیه، از جنگ ۴ ساله روسیه و اوکراین آموخت که قایقهای انتحاری(شهپاد) در دریا میتوانند نقشی بیشتر از کشتیهای جنگی ایفا کنند و از جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه آمریکا و رژیم اسرائیل با ایران نیز آموخت که پهپادهای انتحاری، موشکهای دوربرد و پدافند قدرتمند از مهمترین ارکان پیروزی در جنگ با قدرتهای بزرگ هستند.
در همین راستا، نمایشگاه تسلیحاتی استانبول شاهد عرضه چندین مدل از پهپادها و شهپادهای انتحاری، موشک ارتقاءیافته تایفون با برد بیش از هزار کیلومتر، (ماکت) موشک قارهپیمای «ییلدیریم هان» با برد ۶ هزار کیلومتر و پدافند گنبد فولادی است.
پهپادهای انتحاری ترکیه که معروفترین آنها در این نمایشگاه با نامهای «مزراک» با برد هزار کیلومتر و «کی ۲» با برد ۲ هزار کیلومتر هستند و بنا بر گفته سازندگان آنها به هوش مصنوعی مجهز شده و توانایی تغییر در معادلات جنگ را دارند، بهصورت مشخص بعد از جنگهای منطقه پا به عرصه میدان گذاشتهاند.
ترکیه از این جنگ دریافت که پدافند و نیروی هوایی دشمن هر قدر قوی باشد، با تکنولوژی اشباع پهپادی میتواند مورد آسیب قرار گرفته و بعد با موشکهای دوربرد خسارت ببیند.
بر همین اساس است که راهبرد نظامی ترکیه در دوره جدید، بر خلاف گذشته که بر جنگ کلاسیک تمرکز داشت، هجوم پهپادها برای اشباع پدافند دشمن و پس از آن شلیک موشکها را مورد توجه خود قرار داده است.
پدافند هوایی نیز یکی از موارد قابل توجه در راهبرد نظامی ترکیه بوده است.
ترکیه که در سالهای گذشته با موشکهای پاتریوت غربی از آسمان خود محافظت میکرد و پس از آن روی به سامانه هوایی اس ۴۰۰ روسی آورد، دریافته که پدافند تکلایه متکی به خارج نمیتواند محافظ خوبی باشد و از سال گذشته، پدافند بومی خود با نام گنبد فولادی را در دستور کار قرار داده تا در کنار جنگندههای غربی و در آینده بومی خود، بتواند از این پدافند برای جنگهای احتمالی استفاده کند.
موشک بالستیک قارهپیمای جدید ترکیه را نیز باید یکی از این درسها به شمار آورد، زیرا موشکهای قارهپیما معمولاً مجهز به کلاهک هستهای میشوند تا اثرگذاری بازدارندگی خود را داشته باشند.
به نظر میرسد که ترکیه با این اقدام، به دنبال ارسال پیامی برای طرف آمریکایی باشد که اگر همانند ایران مورد حمله اسرائیل قرار گیرد، علاوه بر دفاع، برای حمله اتمی یا برد بلند نیز آمادگی دارد. در واقع ترکیه با رونمایی از این ماکت به دنبال بازدارندگی در جنگ است و نه حمله اتمی به کشوری دیگر.
در مجموع میتوان گفت، اگرچه ترکیه به عنوان دومین ارتش بزرگ ناتو طی یکصد سال گذشته بر اساس سازمان رزم کلاسیک غربی شکل گرفته، در دوره اخیر بهخصوص یک سال گذشته دریافته که با دشمنان بالقوه خود و در دنیای کنونی نمیتواند به شکل کلاسیک وارد نبردی شده و در آن به پیروزی برسد.
بر همین اساس در کنار تلاش برای رسیدن به تکنولوژیهای برتر در عرصه کلاسیک، نظیر جنگنده نسل جدید قاآن که در حال ساخت آن است، یا ناوهای سطح جهانی که برخی از آنها پهپادبر نیز هستند، و یا ساختن تانکهای جدید، از تسلیحات نامتقارن نظیر پهپادها و شهپادهای انتحاری و موشکهای برد بلند نیز غافل نشده و ساخت پدافند چندلایه را نیز با سرعتی بالا دنبال میکند. بینش نظامی جدیدی که حاصل دو جنگ منطقهای طی یک سال گذشته بوده و از دید نهادهای نظامی و اطلاعاتی ترکیه پنهان نمانده است.
