آیا نتانیاهو در حال از دست دادن آخرین سنگرهایش است؟ رسانه‌های بزرگ غربی دیگر با همان تصویر سابق از نخست وزیر اسرائیل نمی‌نویسند؛ جنگ غزه، شکست امنیتی ۷ اکتبر و تنش با متحدان، او را از یک «مرد امنیت» به یکی از محورهای بحران سیاسی اسرائیل تبدیل کرده است. در این رابطه، افشای گزارش خط قرمز سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، درباره نتانیاهو نیز معنادار است. اما لایه‌های پنهان این رویکرد غیر قابل چشم‌پوشی است.
دکتر احسان موحدیان، کارشناس مسائل منطقه
بررسی گزارش‌ها، سرمقاله‌ها و تحلیل‌های منتشرشده ماه‌های اخیر در رسانه‌های مطرح آمریکا و اروپا نشان می‌دهد که تصویر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در بخش قابل توجهی از رسانه‌های جریان اصلی غرب نسبت به سال‌های گذشته تغییر کرده است. با این حال، این تغییر را نمی‌توان به معنای شکل‌گیری یک اجماع غربی برای کمک به شکست نتانیاهو یا حمایت یکپارچه از رقبای وی دانست.
آنچه بیش از هر چیز در رسانه‌های غربی مشاهده می‌شود، افزایش انتقاد از عملکرد نتانیاهو در جنگ غزه، بررسی پیامدهای سیاسی و امنیتی عملیات هفتم اکتبر، نقد وی به علت تنش با دولت‌های اروپایی و آمریکا، ابراز نگرانی از وضعیت داخلی اسرائیل و سیاست‌های قضایی دولت اوست.
در عین حال، رسانه‌های محافظه‌کار و راستگرای آمریکا، بخش‌هایی از جریان حامی اسرائیل و اقلیتی از افکار عمومی در غرب همچنان از نتانیاهو و رویکرد امنیتی او حمایت می‌کنند.
نتانیاهو؛ از رهبر قدرتمند تا یکی از عوامل بحران اسرائیل
در سال‌های گذشته، نتانیاهو در بخش مهمی از رسانه‌های غربی به‌عنوان سیاستمداری با تجربه، قدرتمند و برخوردار از توانایی بالا در مدیریت ائتلاف‌های سیاسی و روابط بین‌المللی معرفی می‌شد. اما پس از عملیات هفتم اکتبر و جنگ غزه، این تصویر تا حد زیادی دستخوش تغییر شده است.
در بسیاری از گزارش‌های جدید رسانه‌های آمریکایی و اروپایی، پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که سیاست‌های نتانیاهو تا چه اندازه با منافع اسرائیل سازگار است؛ بلکه خود نخست‌وزیر صهیوینست ها به یکی از موضوعات اصلی بحث درباره آینده سیاسی اسرائیل تبدیل شده است.
روزنامه «نیویورک‌تایمز» انتخابات پیش‌رو را تا حد زیادی یک همه‌پرسی درباره عملکرد نتانیاهو توصیف کرده و موضوعاتی مانند شکست امنیتی هفتم اکتبر، ادامه جنگ، بحران قضایی و سیاست‌های ائتلافی دولت را از محورهای اصلی رقابت سیاسی دانسته است. در این روایت، انتخابات تنها رقابت میان احزاب نیست، بلکه رأی‌دهندگان باید درباره ادامه یا تغییر مسیر سیاسی‌ای تصمیم بگیرند که نتانیاهو نماینده اصلی آن بوده است.
«واشنگتن‌پست»: انزوای اسرائیل لزوماً به زیان نتانیاهو تمام نمی‌شود
«واشنگتن‌پست» نیز در ماه‌های اخیر گزارش‌های متعددی درباره افزایش فشارهای بین‌المللی بر اسرائیل و شخص نتانیاهو منتشر کرده است. این روزنامه با اشاره به کاهش حمایت از سیاست‌های اسرائیل در بخش‌هایی از افکار عمومی آمریکا و اروپا، روابط اسرائیل با متحدان غربی را یکی از چالش‌های اصلی دولت نتانیاهو دانسته است.
با این حال، در تحلیل‌های این روزنامه یک نکته مهم دیگر نیز برجسته شده است: افزایش فشار خارجی لزوماً به معنای کاهش قدرت نتانیاهو در داخل اسرائیل نیست. بر اساس این تحلیل، نخست‌وزیر اسرائیل می‌تواند فشارهای خارجی را در قالب روایت «اسرائیل در برابر جهان» برای بسیج پایگاه سیاسی داخلی خود مورد استفاده قرار دهد.
از این منظر، آنچه در رسانه‌های غربی به‌عنوان «انزوای اسرائیل» توصیف می‌شود، ممکن است در سیاست داخلی اسرائیل آثار متفاوتی داشته باشد.
«فایننشال‌تایمز»: مسئله اصلی، هزینه‌های بین‌المللی سیاست نتانیاهو است
روزنامه انگلیسی «فایننشال‌تایمز» نیز رویکردی انتقادی‌تر از گذشته نسبت به سیاست‌های دولت نتانیاهو اتخاذ کرده است.
این روزنامه در گزارش‌های خود به پیامدهای جنگ غزه، اختلافات سیاسی داخلی، رابطه با آمریکا و فشار احزاب راستگرای ائتلاف اشاره کرده است.
با این حال، چنانچه خواهیم دید لحن «فایننشال‌تایمز» با برخی رسانه‌های اروپایی مانند «گاردین» تفاوت دارد. این روزنامه بیشتر از زاویه منافع راهبردی اسرائیل، روابط بین‌الملل و پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیک سیاست‌های دولت نتانیاهو به موضوع نگاه می‌کند.
در همین چارچوب، صعود چهره‌هایی مانند گادی آیزنکوت به‌عنوان رقبای نتانیاهو نیز مورد توجه این روزنامه قرار گرفته است، اما «فایننشال‌تایمز» رقبای نخست‌وزیر را لزوماً به‌عنوان نیروهایی با سیاستی کاملاً متفاوت و کمتر تهاجمی معرفی نمی‌کند.
«گاردین» و صریح‌ترین انتقادها از نتانیاهو
در میان رسانه‌های مشهور غربی، «گاردین» از جمله رسانه‌هایی است که مواضع انتقادی صریح‌تری نسبت به نتانیاهو دارد. برخی ستون‌نویسان این روزنامه استدلال کرده‌اند که سیاست موسوم به «نتانیاهوئیسم» نتوانسته امنیت پایدار برای اسرائیل ایجاد کند و در مقابل، هزینه‌های سنگینی برای این رژیم در سطح داخلی و بین‌المللی به همراه داشته است.
در تحلیل‌های منتشرشده در این روزنامه، ادامه جنگ، وضعیت فلسطینیان، آینده دموکراسی اسرائیل و سردی روابط این رژیم با متحدان غربی از محورهای اصلی انتقاد از نتانیاهو است.
«لوموند»: نتانیاهو و افزایش فاصله با اروپا و آمریکا
در فرانسه نیز روزنامه «لوموند» از جمله رسانه‌هایی است که بخش مهمی از سیاست خارجی نتانیاهو را با نگاه انتقادی بررسی کرده است. این روزنامه در تحلیل‌های مختلف خود از افزایش فاصله اسرائیل با متحدان اروپایی و آمریکایی سخن گفته و سیاست‌های دولت نتانیاهو را یکی از عوامل این روند دانسته است.
در یکی از تحلیل‌های «لوموند» تأکید شده است حفظ رابطه با واشنگتن که زمانی یکی از پایه‌های قدرت سیاسی نتانیاهو محسوب می‌شد، اکنون خود به یک مسئله سیاسی برای نخست‌وزیر اسرائیل تبدیل شده است.
با این حال، «لوموند» درباره مخالفان نتانیاهو نیز رویکردی انتقادی دارد. این روزنامه در تحلیل انتخابات آتی این کشور تأکید کرده است که بخشی از مخالفان نخست‌وزیر بیش از آنکه برنامه‌ای کاملاً متفاوت برای مسئله فلسطین یا امنیت اسرائیل ارائه کنند، بر مخالفت با شخص نتانیاهو تمرکز دارند. این مسئله نشان می‌دهد که انتقاد رسانه‌های اروپایی از نتانیاهو لزوماً به معنای حمایت از رقبای وی نیست.
«ال‌پائیس»: پایان جنگ و کاهش دستاوردهای سیاسی نتانیاهو
در اسپانیا نیز روزنامه «ال‌پائیس» از پیامدهای سیاسی و بین‌المللی سیاست‌های نتانیاهو انتقاد کرده است. این روزنامه در تحلیل‌های خود از جنگ‌های منطقه‌ای و وضعیت سیاسی اسرائیل، تلاش کرده است پیامدهای این تحولات را برای آینده نخست‌وزیر اسرائیل بررسی کند.
در برخی از این تحلیل‌ها، پایان یا تغییر وضعیت جنگ به‌عنوان عاملی مورد بررسی قرار گرفته که می‌تواند فضای سیاسی پیرامون نتانیاهو را به ضرر وی تغییر دهد.
رسانه‌هایی که از نتانیاهو عبور نکرده‌اند
اما آیا رسانه‌های محافظه‌کار آمریکا نیز از نتانیاهو عبور کرده‌اند؟ پاسخ منفی است. یکی از مهم‌ترین نکات در بررسی رسانه‌های غربی، تفاوت فضای رسانه‌ای آمریکا با بخش بزرگی از رسانه‌های اروپایی است.
رسانه‌هایی مانند «فاکس‌نیوز» همچنان بخش قابل توجهی از پوشش خبری خود را به اهمیت روابط امنیتی آمریکا و اسرائیل اختصاص می‌دهند و در برخی گزارش‌ها نتانیاهو را به‌عنوان رهبر امنیتی اسرائیل و متحد مهم واشنگتن معرفی می‌کنند.
با این حال، حتی در این رسانه نیز انتقاد از نتانیاهو افزایش یافته است.
برخی تحلیلگران فاکس‌نیوز درباره کاهش محبوبیت نتانیاهو و تبعات و هزینه‌های سیاسی جنگ برای اسرائیل و آمریکا نوشته‌اند. بنابراین نمی‌توان رسانه‌های محافظه‌کار آمریکا را نیز یک جبهه کاملاً یکپارچه در حمایت از نخست‌وزیر اسرائیل دانست.
«وال‌استریت ژورنال»؛ سرگردان میان حمایت از اسرائیل و نقد نتانیاهو
«وال‌استریت ژورنال» نمونه دیگری از پیچیدگی فضای رسانه‌ای آمریکاست. این روزنامه که از نظر سیاسی و اقتصادی در طیف محافظه‌کار آمریکا قرار دارد، همچنان بر اهمیت اتحاد آمریکا و اسرائیل و مسائل امنیتی تأکید می‌کند. اما همزمان در گزارش‌های خود درباره آینده سیاسی نتانیاهو، نکاتی مانند کاهش محبوبیت، مشکلات ائتلاف های سیاسی و بین المللی وی و فشارهای ناشی از جنگ را مورد توجه قرار داده است.
گزارش‌های این روزنامه درباره گادی آیزنکوت نیز نشان می‌دهد که رقیب نتانیاهو به‌عنوان یک چهره سیاسی و نظامی جدی مورد توجه قرار گرفته است. اما این گزارش‌ها الزاماً به معنای حمایت «وال‌استریت ژورنال» از آیزنکوت نیست؛ بلکه نشان‌دهنده توجه رسانه به تغییر آرایش سیاسی در اسرائیل است.
هنوز یک جریان قدرتمند حامی اسرائیل و نتانیاهو وجود دارد
در کنار رسانه‌های منتقد، همچنان جریان رسانه‌ای قابل توجهی در آمریکا وجود دارد که حمایت از اسرائیل و حفظ برتری نظامی آن را یک اصل راهبردی می‌داند. رسانه‌هایی مانند «نشنال ریویو» همچنان بر ضرورت حمایت آمریکا از اسرائیل و مقابله با گروه‌های ضداسرائیلی تأکید دارند.
بنابراین، اگرچه تصویر و حمایت از نتانیاهو در بخش بزرگی از رسانه‌های جریان اصلی غرب تضعیف شده است، اما نمی‌توان از پایان جریان حمایت رسانه‌ای از او سخن گفت.
نکته کلیدی؛ انتقاد از نتانیاهو با حمایت از رقبای او یکی نیست
شاید مهم‌ترین نتیجه بررسی رسانه‌های غربی همین باشد. اگر رسانه‌هایی مانند «نیویورک‌تایمز»، «واشنگتن‌پست»، «فایننشال‌تایمز»، «لوموند» و «گاردین» را در کنار رسانه‌های محافظه‌کار آمریکایی قرار دهیم، یک الگوی مشترک قابل مشاهده است: انتقاد از نتانیاهو افزایش یافته، اما حمایت یکپارچه از رقیب مشخصی شکل نگرفته است.
برای نمونه، برخی رسانه‌های اروپایی ضمن انتقاد از نتانیاهو، تأکید می‌کنند که رقبای او نیز در حوزه امنیتی تفاوت بنیادی با وی ندارند. گادی آیزنکوت نیز در بسیاری از گزارش‌های رسانه‌ای به‌عنوان یک چهره نظامی و امنیتی معرفی می‌شود، نه سیاستمداری که الزاماً آماده تغییر کامل سیاست اسرائیل در قبال فلسطین یا منطقه باشد.
از این رو، نمی‌توان از پوشش رسانه‌ای غرب نتیجه گرفت که «غرب خواهان روی کار آمدن آیزنکوت» یا هر رقیب دیگری است.
چرا نتانیاهو همچنان می‌تواند از حمایت برخوردار باشد؟
یکی از اشتباهات رایج در تحلیل انتخابات اسرائیل، یکسان فرض کردن افکار عمومی غرب با افکار عمومی اسرائیل است.
رسانه‌های اروپایی و آمریکایی ممکن است سیاست نتانیاهو را به‌شدت مورد انتقاد قرار دهند، اما بخشی از جامعه اسرائیل چون همچنان مسئله امنیت و سرکوب خشن فلسطینیان و گروه های مقاومت را اولویت اصلی خود می‌داند، کماکان به نتانیاهو روی می آورد.
در برخی مناطق و میان بخش‌هایی از جریان راست اسرائیل، نتانیاهو همچنان به‌عنوان سیاستمداری دیده می‌شود که در برابر تهدیدهای خارجی موضع سخت‌تری دارد. همچنین فشارهای بین‌المللی علیه اسرائیل می‌تواند در میان بخشی از جامعه این رژیم، به تقویت احساس محاصره و افزایش حمایت از نیروهای راست‌گرا منجر شود. در نتیجه، نگاه رسانه‌های غربی به نتانیاهو نمی‌تواند به‌تنهایی پیش‌بینی‌کننده رفتار نهایی رأی‌دهندگان اسرائیلی در قبال باشد.
آیا غرب خواهان شکست نتانیاهو است؟
پاسخ به این پرسش نیازمند تفکیک میان «رسانه‌ها» و «دولت‌ها» است. حتی اگر فرض کنیم بخش بزرگی از رسانه‌های غربی از سیاست‌های نتانیاهو ناراضی هستند، نمی‌توان این وضعیت را به‌طور خودکار به سیاست رسمی دولت‌های اروپایی و آمریکا تعمیم داد.
ضمن اینکه حتی دولت‌های غربی نیز ممکن است درباره شخص نتانیاهو و عملکرد وی با یکدیگر اختلاف نظر داشته باشند، اما همچنان حفظ همکاری‌های امنیتی و راهبردی با اسرائیل را ضروری بدانند.
بنابراین، نمی‌توان گفت «غرب» یک بازیگر واحد است که در انتخابات اسرائیل از یک نامزد مشخص حمایت می‌کند و از نتانیاهو روی گردانده. آنچه قابل مشاهده است، افزایش نگرانی درباره پیامدهای ادامه سیاست‌های دولت نتانیاهو برای منافع غرب و آینده روابط اسرائیل با آمریکا و اروپا است.
انتخابات اسرائیل؛ همه‌پرسی درباره نتانیاهو یا انتخاب میان دو مسیر؟
بخش قابل توجهی از رسانه‌های غربی انتخابات آینده اسرائیل را نوعی همه‌پرسی درباره عملکرد نتانیاهو توصیف کرده‌اند. اما همزمان این پرسش را نیز مطرح کرده‌اند که آیا شکست احتمالی نتانیاهو واقعاً به معنای تغییر بنیادین سیاست اسرائیل خواهد بود یا خیر.
پاسخ به این پرسش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از رقبای نتانیاهو نیز سابقه نظامی و امنیتی دارند و در زمینه‌هایی مانند مقابله با تهدیدهای منطقه‌ای الزاماً با نخست‌وزیر فعلی اختلاف بنیادی ندارند.
بنابراین، انتخابات اسرائیل از نگاه رسانه‌های غربی صرفاً رقابت میان «نتانیاهو و مخالفان نتانیاهو» نیست؛ بلکه بحث بر سر آینده رابطه اسرائیل با آمریکا و اروپا، جنگ غزه، مسئله فلسطین، ساختار سیاسی داخلی و جایگاه بین‌المللی اسرائیل نیز هست.
جمع‌بندی؛ نتانیاهو دیگر حمایت سابق را در غرب ندارد
مرور رسانه‌های مهم آمریکایی و اروپایی نشان می‌دهد که تصویر نتانیاهو در رسانه‌های جریان اصلی غرب نسبت به گذشته به شکل محسوسی تغییر کرده است. «نیویورک‌تایمز» بر بحران سیاسی و امنیتی دولت او تمرکز دارد؛ «واشنگتن‌پست» از افزایش انزوای بین‌المللی اسرائیل و فشار بر نتانیاهو می‌نویسد؛ «فایننشال‌تایمز» بر هزینه‌های ژئوپلیتیک و روابط با متحدان تأکید می‌کند؛ «گاردین» از منتقدان صریح سیاست‌های دولت اسرائیل است؛ «لوموند» از فاصله گرفتن اسرائیل از آمریکا و اروپا سخن می‌گوید؛ و «ال‌پائیس» نیز پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی سیاست‌های نتانیاهو را مورد نقد قرار می‌دهد.
در مقابل، رسانه‌های محافظه‌کار آمریکا و جریان‌های حامی اسرائیل همچنان فضای حمایتی قابل توجهی برای نتانیاهو و سیاست‌های امنیتی او فراهم می‌کنند.
بنابراین تصویر نهایی نه یک «اجماع غربی علیه نتانیاهو»، بلکه یک شکاف رو به گسترش درباره آینده رهبری اسرائیل و سیاست‌های آن است. نتانیاهو در بخش بزرگی از رسانه‌های غربی دیگر همان سیاستمدار مورد اعتماد و برخوردار از حمایت گسترده سال‌های گذشته نیست؛ اما هنوز از پایگاه سیاسی مهمی در داخل اسرائیل و نیز حمایت بخشی از جریان رسانه‌ای و سیاسی آمریکا برخوردار است.
از سوی دیگر، رسانه‌های منتقد او نیز الزاماً رقیب مشخصی را به‌عنوان گزینه مطلوب معرفی نمی‌کنند. به بیان دیگر، مسئله اصلی در رسانه‌های غربی امروز بیش از آنکه «نتانیاهو یا رقیب اصلی او» باشد، «ادامه یا تغییر مسیر سیاسی اسرائیل» است.
و همین مسئله سبب شده است که انتخابات آینده اسرائیل برای رسانه‌های غربی نه صرفاً یک رقابت حزبی، بلکه آزمونی درباره آینده رابطه اسرائیل با غرب، جنگ غزه، مسئله فلسطین، ساختار سیاسی داخلی اسرائیل و جایگاه این رژیم در نظام بین‌الملل تلقی شود.
