تلآویو تصور میکرد با صدور بیانیهای علیه امپراتوری عثمانی، نظر لابی ارامنه را بر علیه ترکیه و به نفع اسرائیل جلب میکند؛ اما نتیجه، چیزی جز یک اشتباه محاسباتی تمامعیار نبود.
علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه
گیدئون سعار، وزیر امور خارجه رژیم اسرائیل اعلام کرد که کابینه این رژیم با تصویب طرحی به اتفاق آرا، نسلکشی ارامنه به دست امپراتوری عثمانی را به رسمیت شناخت.
در بیانیه منتشرشده از سوی وی آمده است: «این نسلکشی هولناک که بیش از یک قرن پیش رخ داد و درباره واقعیتهای تاریخی آن عملاً هیچ اختلافی وجود ندارد، به کشته شدن یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر و نابودی میراثی کهن و ارزشمند از فرهنگ و تاریخ انجامید.»
اگرچه این اتفاق روز یکشنبه رخ داد، اما بنیامین نتانیاهو سال گذشته در یک مصاحبه برای نخستینبار بهعنوان نخستوزیر رژیم اسرائیل، کشتار ارامنه را «نسلکشی» توصیف کرده بود.
این اقدام تلآویو با واکنش تند ترکیه و همچنین جمهوری آذربایجان همراه شد.
وزارت خارجه ترکیه در بیانیهای با محکومیت شدید این اقدام، اعلام کرد: «این تلاش مخرب که حقایق قانونی و تاریخی را نادیده میگیرد، وضعیت بغرنج نتانیاهو و همدستانش را که در ارتباط با تحقیقات در مورد جنایات مرتکبشده علیه فلسطینیان در دادگاه بینالمللی کیفری حکم بازداشت دارند، آشکار میکند. اسرائیل که به طور سیستماتیک مردم فلسطین را در مقابل تمام جهان آزار و اذیت میکند و به دلیل ارتکاب نسلکشی علیه مردم غزه در دادگاه بینالمللی عدالت محاکمه میشود، با تصمیم سیاسی که در مورد وقایع ۱۹۱۵ اتخاذ کرده، قصد دارد جنایات خود را پنهان کند.»
وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان با انتشار بیانیهای، تصمیم تلآویو در این خصوص را به شدت محکوم کرده و خواستار تجدیدنظر فوری مقامات رژیم اسرائیل در این رویکرد مداخلهجویانه شده است.
اقدامات ضدترکیهای اسرائیل در منطقه
اقدام دولت نتانیاهو را میتوان در راستای طرحهای منطقهای رژیم اسرائیل علیه ترکیه دانست که در یک سال گذشته پررنگتر و با برنامهریزی جدیتری دنبال میشود.
سوریه؛ اولین محل تنش میدانی
از سال گذشته و با سقوط دولت اسد، رقابت ترکیه و اسرائیل در خلأ ایجادشده در سوریه تشدید شد. در ابتدا تهدیدات لفظی دو طرف علیه یکدیگر را شاهد بودیم. تلآویو، حضور نظامی ترکیه در سوریه را خط قرمز خود خواند که با آن مقابله خواهد کرد و بعد، کار به بمباران مناطق تحت حضور نیروهای نظامی ترکیهای در مرکز سوریه کشیده شد. حاصل آن چند کشته از ترکیه و از بین رفتن تأسیسات نظامی این کشور در سوریه و در نهایت، عقبکشیدن ترکیه از طرح بلندپروازانه حضور نظامی در مرکز و پایتخت سوریه بود.
تشکیل ائتلاف مدیترانهای علیه ترکیه
پس از آن، اسرائیل به سمت تنگ کردن فضا برای ترکیه در مدیترانه حرکت کرد. ائتلافی متشکل از قبرس و یونان که دشمنان دیرینه به شمار میروند، نشان داد که تلآویو در سطح راهبردی به دنبال محدود کردن فضا برای ترکیه است تا این رقیب منطقهای خود را تحت کنترل درآورد.
در واقع گسترش روابط رژیم صهیونیستی با یونان و قبرس در شرق مدیترانه یکی از مهمترین تحولات ژئوپلیتیکی اخیر در این منطقه است که با هدف ایجاد توازن قدرت مقابل ترکیه و تقویت نفوذ این رژیم در حوزه انرژی و امنیت انجام میشود.
در این باره روزنامه عبری «یدیعوت آحارانوت» گزارش داد که سران سیاسی تلآویو به فرماندهان ارتش اطلاع دادهاند که به دنبال بررسی ایده تشکیل «نیروی مداخله مشترک» با یونان و قبرس هستند و دستور دادهاند که برنامهریزی اولیه برای آن آغاز شود.
رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه؛ تداوم گامهای ضدترکیهای
به نظر میرسد که اقدام اخیر تلآویو در به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه را نیز باید در همین راستا ارزیابی کرد. چرا که در سطح جهانی بعد از لابی یهودی، لابی ارمنی یکی از بزرگترین و پرقدرتترین لابیها بوده و بهخصوص در آمریکا و فرانسه دست بالایی دارد.
تلآویو امیدوار است که با این اقدام، از لابی ارمنی برای فشار بیشتر بر ترکیه استفاده برد. همچنین در منطقه قفقاز جنوبی نیز علاوه بر آذربایجان، ارمنستان را نیز همراه خود کند.
اما درباره گام اخیر اسرائیل علیه ترکیه به نظر میرسد که مقامات این رژیم به دو نکته توجه کمی داشتهاند: اول واکنش آذربایجان و دوم موقعیت جدید ارمنستان.
واکنش تند آذربایجان
در اتفاقات مشابه طی سالهای گذشته که کشوری نسلکشی ارامنه را به رسمیت میشناخت، اساساً باکو واکنش خاصی نشان نمیداد و سکوت کرده بود. اما در این مورد دولت آذربایجان به شدت واکنش نشان داده و خواستار تجدیدنظر اسرائیل در سیاستش شد.
با توجه به روابط باکو-آنکارا که در سالهای اخیر بسیار عمیقتر از گذشته شده، به نظر نمیرسد که باکو از سیاست خود کوتاه آمده و در این باره با تلآویو مماشاتی داشته باشد.
ارمنستان؛ واکنشی متفاوت از سطح انتظار
اساساً ارامنه و یهودیان روابط چندان گرمی با یکدیگر نداشتهاند. زیرا اسرائیل در طول تاریخ چنددههای خود تلاش کرده تا در سطح جهانی با استفاده از عنصر جلب ترحم با عنوان کذایی «هلوکاست»، حمایت جهانی را به عنوان یک قوم تحت ظلم کسب کند. از سوی دیگر، ارامنه نیز در سطح جهانی با لابی خود، همین رویکرد را با عنوان «نسلکشی» داشتهاند. اسرائیل چندان مایل نبوده که در این حوزه برای خود رقیبی داشته باشد.
اگرچه در سال ۲۰۱۹ ارمنستان در تلآویو سفارت خود را تأسیس کرد، اما در جنگ ۲۰۲۰ به دلیل کمکهای اسرائیل به آذربایجان، روابط دو طرف متشنج شد و تاکنون نیز نشانهای از بهبود روابط دیده نشده است.
علاوه بر این، ارمنستان در دوره جدید که پاشینیان مجدداً به قدرت رسیده است، با سرعت هر چه تمامتر به سمت عادیسازی روابط با ترکیه و آذربایجان در حرکت است تا با بازشدن مرزها از خفگی ژئوپلیتیکی سهدههای خارج شده و بتواند روند تغییرات ساختاری سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خود را دنبال کند.
در همین راستا، نیکول پاشینیان نخستوزیر ارمنستان با عدم همراهی با تلآویو گفت: «نیازی به واکنش نمیبینیم، زیرا معتقدیم که وارد نشدن به موضوع سیاسیسازی نسلکشی ارمنیان، در راستای منافع جمهوری ارمنستان است.»
اشتباه محاسباتی تلآویو
اگرچه طی یک سال گذشته، سیاست مقامات اسرائیل در محدود کردن و فشار منطقهای به ترکیه به تدریج دنبال شده و آنکارا را نیز نگران کرده است، اما گام اخیر را میتوان اقدامی کماثر یا فراتر از آن، یک اشتباه محاسباتی دانست. زیرا در این تصمیم، مخاطب مدنظر تلآویو که ارمنستان است، برای همراهی با این اقدام انگیزه کافی نداشته و حتی همراهی با آن را به زیان سیاستهای خود میداند.
در همین راستا انتظار میرود که مقامات اسرائیلی در تصمیم اخیر خود تجدیدنظر کرده و آن را مسکوت گذارند. زیرا نمیتواند خواسته آنها که فشار بیشتر بر آنکارا باشد را برآورده سازد.
