واکنشها به تفاهمنامهٔ ایران و آمریکا دوگانه است؛ اسرائیل از خیانت میگوید و منتقدان در ایران و آمریکا امتیازات را تقبیح میکنند، در حالی که تحلیلگران میگویند ایران دست بالا را دارد.
ایرانویو24- رسانه
تحلیلها و گزارشهای رسانهها و اندیشکدههای اسرائیلی و آمریکایی درباره تفاهمنامه ایران و آمریکا را میتوان در چند محور اصلی دستهبندی کرد. برآیند این ارزیابیها نشان میدهد که توافق مذکور در اسرائیل با موجی از انتقادات و نگرانیهای جدی روبهرو شده و در آمریکا نیز برخی اندیشکدهها نسبت به پیامدهای راهبردی آن هشدار دادهاند. در عین حال، بخش قابل توجهی از تحلیلگران معتقدند ایران توانسته است امتیازات مهمی از این توافق کسب کند و در موقعیت برتری قرار گیرد.
واکنش اسرائیل: از احساس انزوا تا نگرانی از شکست راهبردی
بازتاب تفاهمنامه در محافل سیاسی، امنیتی و رسانهای اسرائیل عمدتاً منفی بوده است. بسیاری از تحلیلگران اسرائیلی توافق را نشانهای از ناکامی راهبردهای تلآویو در قبال ایران و کاهش میزان تأثیرگذاری اسرائیل بر تصمیمات واشنگتن ارزیابی میکنند.
«بدترین توافق ممکن» از نگاه منتقدان
برخی تحلیلگران اسرائیلی معتقدند این تفاهمنامه نهتنها به محدودسازی ظرفیتهای ایران منجر نمیشود، بلکه با فراهم کردن منابع مالی، کاهش فشارهای بینالمللی و افزایش مشروعیت سیاسی، زمینه بازسازی توانمندیهای تهران را فراهم میکند. از این منظر، توافق به جای تغییر رفتار ایران، به تثبیت موقعیت آن کمک خواهد کرد.
نگرانی از حاشیهنشینی اسرائیل در روند تصمیمسازی
واکنش مقامات اسرائیلی نیز حاکی از نارضایتی عمیق نسبت به روند شکلگیری توافق است. اظهارات رسمی درباره عدم تعهد اسرائیل به مفاد تفاهمنامه و گزارشهای منتشرشده درباره تاخیر زیاد در دسترسی تلآویو به جزئیات مذاکرات، از نگاه ناظران نشانهای از افزایش فاصله میان واشنگتن و متحد سنتی خود در این پرونده تلقی شده است.
چالش سیاسی برای نتانیاهو
در فضای داخلی سرزمینهای اشغالی اسرائیل، منتقدان نتانیاهو معتقدند اهداف اعلامشده برای مهار ایران و تضعیف محور مقاومت محقق نشده است. به باور آنان، بنیامین نتانیاهو اکنون در شرایطی قرار گرفته که از یک سو با فشار آمریکا برای کاهش تنشها مواجه است و از سوی دیگر با مطالبات جریانهای داخلی برای ادامه سیاستهای تهاجمی روبهروست. از این منظر، توافق اخیر میتواند به یکی از مهمترین چالشهای سیاسی و امنیتی دوران نخستوزیری او تبدیل شود.
نگرانی اندیشکدههای آمریکایی: ابهامهای اجرایی و پیامدهای ژئوپلیتیکی
در آمریکا نیز شماری از اندیشکدهها و تحلیلگران نسبت به برخی مفاد توافق و آثار بلندمدت آن بر توازن قدرت منطقهای ابراز نگرانی کردهاند.
تقویت جایگاه راهبردی ایران پس از جنگ
برخی مراکز مطالعاتی آمریکایی هشدار میدهند که دسترسی ایران به منابع مالی جدید و کاهش محدودیتهای اقتصادی میتواند به بازسازی ظرفیتهای نظامی، موشکی و هستهای تهران کمک کند. از نگاه این تحلیلگران، چنین روندی ممکن است نفوذ منطقهای ایران را در سالهای آینده افزایش دهد.
ابهام در مفاد کلیدی توافق
یکی از محورهای اصلی انتقادها، نبود شفافیت کافی درباره برخی بندهای توافق است. موضوعاتی نظیر نحوه آزادسازی داراییهای بلوکهشده، سازوکارهای اجرایی مرتبط با تنگه هرمز و چارچوبهای نظارتی اجرای تعهدات، از جمله مواردی هستند که به گفته منتقدان میتوانند زمینهساز تفاسیر متفاوت و مناقشات بعدی شوند.
انتقاد از بستههای اقتصادی و بازسازی
برخی صاحبنظران آمریکایی معتقدند اختصاص منابع گسترده برای بازسازی و احیای اقتصاد ایران، بدون دریافت تضمینهای سختگیرانهتر، میتواند پیام نادرستی به بازیگران منطقهای ارسال کند و هزینه اقدامات تنشزا را کاهش دهد.
ارزیابی غالب تحلیلگران: ایران در موقعیت برتر قرار گرفته است
با وجود اختلافنظرها درباره جزئیات توافق، بسیاری از تحلیلگران بینالمللی در یک نکته اشتراک نظر دارند: ایران توانسته است در این روند به دستاوردهای قابل توجهی دست یابد.
دستاوردهای مهم تهران
از دید این تحلیلگران، پایان یا کاهش درگیریها در چند جبهه، کاهش فشارهای اقتصادی، تسهیل دسترسی به داراییهای مسدودشده، گشایش در مسیر رفع تحریمها و تثبیت نقش ایران در معادلات امنیتی و انرژی منطقه، از مهمترین نتایج مثبت این توافق برای تهران به شمار میرود.
عقبنشینی از اهداف حداکثری
بسیاری از ناظران معتقدند آمریکا و متحدانش نتوانستهاند به تمامی اهداف اولیه و حداکثری خود دست پیدا کنند و در نهایت ناچار به پذیرش توافقی شدهاند که بخشی از مطالبات ایران را تأمین میکند. در این چارچوب، برخی تحلیلگران نتانیاهو را یکی از اصلیترین بازندگان سیاسی این روند توصیف میکنند.
جمعبندی
مجموع ارزیابیهای منتشرشده در رسانهها و اندیشکدههای اسرائیلی و آمریکایی نشان میدهد که تفاهمنامه اخیر با انتقادات جدی در هر واشنگتن و تلآویو مواجه شده است. در اسرائیل، این توافق عمدتاً بهعنوان یک ناکامی دیپلماتیک و امنیتی و نشانهای از کاهش نفوذ تلآویو بر روند تصمیمگیری واشنگتن تلقی میشود. در آمریکا نیز نگرانیهایی درباره ابهامهای اجرایی و پیامدهای راهبردی آن مطرح است. با این حال، در میان بسیاری از تحلیلگران این برداشت وجود دارد که ایران توانسته است با کسب امتیازات اقتصادی، سیاسی و امنیتی قابل توجه، جایگاه خود را در معادلات منطقهای تقویت کرده و دست بالا را در این روند به دست آورد.
