تحرکات همزمان دیپلماتیک در ژنو و مسقط بار دیگر پرونده هستهای ایران را در کانون توجه قرار داده است؛ روندی که به گفته تحلیلگران، با وجود نشانههایی از جدیت طرفها و افزایش احتمال توافق، همچنان با پیچیدگیهای سیاسی، فشارهای منطقهای و نقشآفرینی بازیگران مزاحم مواجه است.
زهرا ترابی – سیاست خارجی
احمد شیرزاد، تحلیلگر مسائل بینالملل، در گفتوگو با ایرانویو۲۴، درباره دور جدید تحرکات دیپلماتیک اظهار کرد: این فرایند مذاکرات و مبادله پیامها نشان میدهد که فضای فعالی وجود دارد. اینکه دقیقاً چه پیامهایی مبادله میشود و چانهزنیها در چه زمینههایی صورت میگیرد، مشخص نیست، اما سطح مقاماتی که در این فعالیتها شرکت دارند ــ از یک سو آقای عراقچی و از سوی دیگر آقای لاریجانی ــ نشاندهنده جدیت مذاکرات است و بیانگر این است که طرف ایران با تمام قوا تلاش میکند از مذاکرات نتیجه بگیرد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: در سمت مقابل نیز سطح مقامات حاضر، اهمیت مذاکرات را نشان میدهد، هرچند درباره محتوای گفتوگوها و موضوعات مورد بحث نمیتوان گمانهزنی دقیقی داشت و بعید است خبر موثقی در این باره منتشر شود.
وی درباره حضور مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در روند مذاکرات گفت: آقای گروسی نمیتواند در مورد محتوای توافق نقش تعیینکنندهای داشته باشد، زیرا توافق دو طرف اصلی دارد؛ ایران و ایالات متحده آمریکا. اما اگر بحث بر سر یک روند مشخص پیش برود، مثلاً سطحی از غنیسازی پذیرفته شود، نهادی که میتواند بر اجرای آن نظارت و تضمین کند، آژانس است. بنابراین، آژانس در محتوای توافق نقشی ندارد و اصولاً ذینفع محسوب نمیشود، اما در مرحله نظارت بر اجرای توافق میتواند نقش داشته باشد و معمولاً نیز بهتر است همین نهاد مسئولیت نظارت را بر عهده بگیرد.
او افزود: با وجود دلخوریهایی که از آژانس وجود دارد، تجربه همکاری با این نهاد و شناخت از عملکرد آن باعث میشود تعامل با آژانس قابل پیشبینیتر باشد. اگر نهادی دیگر یا کارشناسان طرف مقابل مسئول نظارت شوند، کار پیچیدهتر و حتی ممکن است همراه با تنشهایی باشد که برای ایران مطلوب نیست. به همین دلیل حضور آقای گروسی را میتوان نشانهای از افزایش احتمال دستیابی به توافق دانست؛ نه به معنای بالا بودن قطعیت توافق، بلکه افزایش ضریب احتمال آن. با این حال دستیابی به توافق همچنان بسیار دشوار است.
شیرزاد درباره سفر لاریجانی به مسقط گفت: عمانیها طرف مستقیم مذاکرات نیستند، اما از دید ایران واسطهای قابل اعتماد محسوب میشوند و طرف مقابل نیز به آنها اعتماد دارد. اگر توافقی حاصل شود، نقش عمان بسیار مهم و تاریخی خواهد بود. به همین دلیل گفتوگوی مقاماتی در سطح آقای لاریجانی با واسطه عمانی میتواند زمینهساز تبادل سریع و مستقیم پیامها باشد و به روند مذاکرات کمک کند.
وی در ادامه درباره تحرکات نظامی آمریکا در منطقه و حضور ناوهای این کشور اظهار کرد: حضور ناوهای آمریکایی و انباشت تسلیحاتی در منطقه برای ایران مطلوب نیست، اما به نظر میرسد تا اینجا ایران نشان داده که از این تهدیدها هراسی ندارد و عقبنشینی نکرده است. ممکن است این تحرکات نوعی نمایش قدرت برای سنجش اراده ایران باشد. در عین حال در واشنگتن جناحهای مختلفی وجود دارند؛ برخی به دنبال کشاندن آمریکا به جنگ و برخی معتقد به اولویت منافع آمریکا و پرهیز از ماجراجویی هستند. اکنون صحنهای از این تعارض درونی در آمریکا مشاهده میشود.
این تحلیلگر درباره نقش اسرائیل در صورت حصول توافق گفت: نقش مخرب اسرائیل همچنان وجود خواهد داشت و نباید انتظار داشت توافق به معنای پایان کارشکنیها باشد. با این حال توافق میتواند شرایط را تغییر دهد، زیرا بدون حمایت آمریکا، اسرائیل توان تهدید نظامی گسترده علیه ایران را ندارد. بنابراین احتمال تهدید نظامی کاهش مییابد، هرچند شیطنتهای دیگر مانند اقدامات اطلاعاتی یا ترور ممکن است ادامه داشته باشد و به همین دلیل دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی باید هوشیار باشند.
