غیبت دوباره وزیر دفاع چین در مهمترین نشست امنیتی آسیا، پرسشهای تازهای درباره راهبرد پکن در قبال نظم امنیتی منطقه ایجاد کرده است. آیا چین از رویارویی مستقیم با آمریکا پرهیز میکند یا در حال بازتعریف شیوه حضور خود در ساختارهای امنیتی تحت رهبری غرب است؟
ایرانویو24 – جهان
برای دومین سال پیاپی، چین از اعزام وزیر دفاع خود به گفتگوی امنیتی شانگریلا در سنگاپور خودداری کرد؛ تصمیمی که بار دیگر توجه ناظران را به رویکرد محتاطانه پکن در قبال مهمترین مجمع امنیتی آسیا-اقیانوسیه جلب کرده است. اگرچه در نگاه نخست این غیبت میتواند نشانهای از کاهش تمایل چین به مشارکت در گفتوگوهای امنیتی چندجانبه تلقی شود، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند این تصمیم بیش از آنکه ناشی از انفعال یا انزوا باشد، بخشی از یک محاسبه راهبردی برای مدیریت رقابت فزاینده با ایالات متحده است.
گفتگوی شانگریلا طی دو دهه گذشته به یکی از مهمترین تریبونهای امنیتی جهان تبدیل شده است؛ جایی که وزرای دفاع، فرماندهان ارشد نظامی و استراتژیستهای امنیتی از آسیا، اروپا و آمریکای شمالی درباره چالشهای امنیتی منطقه هند-آرام به تبادل نظر میپردازند. در این میان، حضور وزیر دفاع چین همواره یکی از بخشهای مورد توجه این نشست بوده است؛ زیرا پکن از این فرصت برای تشریح دیدگاههای امنیتی خود و پاسخ به نگرانیهای فزاینده درباره نقش منطقهای و جهانیاش استفاده میکرد.
با این حال، همانند سال گذشته، پکن ترجیح داد به جای اعزام وزیر دفاع، هیأتی متشکل از کارشناسان و متخصصان ارتش آزادیبخش خلق را راهی سنگاپور کند. در نتیجه، یکی از مهمترین بخشهای نشست یعنی ارائه مستقیم دیدگاههای راهبردی چین از سوی عالیترین مقام دفاعی این کشور از دستور کار حذف شد.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده است که رقابت راهبردی میان چین و آمریکا وارد مرحلهای حساس شده است. موضوعاتی همچون تایوان، دریای جنوبی چین، افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه هند-آرام و توسعه ائتلافهای امنیتی جدید، به محور اصلی اختلافات میان دو قدرت تبدیل شدهاند. از این منظر، برخی تحلیلگران معتقدند پکن تمایلی نداشته است وزیر دفاع این کشور در فضایی قرار گیرد که ناگزیر با پرسشهای دشوار درباره آمادگی نظامی چین، تحولات داخلی ارتش آزادیبخش خلق یا سناریوهای مرتبط با تایوان مواجه شود.
برخی کارشناسان دانشگاهی در سنگاپور نیز معتقدند غیبت وزیر دفاع چین تلاشی برای کاهش هزینههای سیاسی و رسانهای حضور در نشستی است که در سالهای اخیر بیش از گذشته به صحنه رقابت روایتهای راهبردی واشنگتن و پکن تبدیل شده است. به ویژه آنکه در نشست سال گذشته، مقامهای آمریکایی با صراحت بیشتری چین را به عنوان مهمترین چالش امنیتی منطقه معرفی کردند و از متحدان خود خواستند هزینههای دفاعی و همکاریهای امنیتی را افزایش دهند؛ مواضعی که با واکنش تند پکن همراه شد.
در عین حال، چین تلاش دارد این تصمیم را به عنوان نشانهای از بیاهمیت بودن شانگریلا برای سیاست امنیتی خود جلوه ندهد. اعزام هیأت نظامی و کارشناسی به سنگاپور نشان میدهد پکن همچنان این نشست را زیر نظر دارد و مایل است کانالهای ارتباطی با نخبگان امنیتی منطقه را حفظ کند، اما ترجیح میدهد از تبدیل وزیر دفاع خود به محور اصلی منازعات رسانهای و سیاسی این اجلاس جلوگیری کند.
از منظر راهبردی، غیبت وزیر دفاع چین را میتوان نشانه تغییر در نحوه تعامل پکن با نهادهای امنیتی بینالمللی نیز دانست. چین در سالهای اخیر بیش از آنکه به دنبال حضور نمادین در چارچوبهای طراحیشده توسط غرب باشد، تلاش کرده سازوکارهای جایگزین و ابتکارات امنیتی مورد نظر خود را توسعه دهد؛ رویکردی که با طرحهایی نظیر «ابتکار امنیت جهانی» نیز همخوانی دارد.
در نهایت، غیبت دومین سال متوالی وزیر دفاع چین در شانگریلا بیش از آنکه نشانه عقبنشینی دیپلماتیک باشد، بازتاب محاسبهای دقیق درباره هزینه و فایده حضور در فضایی است که به طور فزاینده تحت تأثیر رقابت راهبردی چین و آمریکا قرار گرفته است. پکن به نظر میرسد ترجیح داده به جای ورود مستقیم به یک میدان پرتنش رسانهای و سیاسی، پیامهای خود را از طریق کانالهای محدودتر و کنترلشدهتر منتقل کند؛ تصمیمی که از تداوم احتیاط راهبردی چین در مدیریت رقابت با واشنگتن حکایت دارد.
