منابع آمریکایی مدعی هستند؛ در پشت درهای بسته کاخ بزرگ خلق، دونالد ترامپ و شی جین پینگ بر سر یک اصل اساسی به توافق رسیدند: تنگه هرمز باید باز بماند. بر اساس این روایت؛ رئیسجمهور چین ضمن مخالفت با نظامیسازی این آبراه حیاتی، آمادگی خود را برای خرید نفت بیشتر از آمریکا اعلام کرد تا وابستگی پکن به ترانزیت خلیجفارس کاهش یابد. همچنین کاخ سفید میگوید دو طرف توافق کردهاند «ایران هرگز هستهای نشود»؛ اما چرا وزارت خارجه چین ترجیح میدهد، سکوت کند؟
ایرانویو24- جهان
در مهمترین بخش از سفر دو روزه دونالد ترامپ به پکن، رهبران دو قدرت بزرگ جهان درباره بحران ایران و تأثیرات آن بر امنیت انرژی جهانی گفتوگو کردند. بر اساس منابع چینی و گزارشهای بینالمللی، موضوع ایران یکی از محورهای اصلی مذاکرات پشتدرهای بسته کاخ خلق بود.
مذاکرات محرمانه درباره تنگه هرمز
بر اساس بیانیههای منتشرشده از سوی کاخ سفید و منابع دیپلماتیک آمریکایی، دو طرف بر سر یک اصل اساسی به توافق رسیدند: تنگه هرمز باید باز بماند.
به گزارش رویترز و برخی خبرگزاریهای چین، شی جینپینگ در این دیدار اعلام کرد که چین با «نظامیسازی تنگه هرمز و هرگونه تلاش برای اخذ عوارض از تردد در آن» مخالف است. رئیسجمهور چین همچنین ابراز علاقه کرد که نفت بیشتری از آمریکا خریداری کند تا وابستگی چین به ترانزیت انرژی از تنگه هرمز کاهش یابد.
در بیانیه کاخ سفید نیز آمده است: «دو طرف توافق کردند که ایران هرگز نمیتواند دارای سلاح هستهای شود» .
موضع رسمی سخنگوی وزارت خارجه چین
در کنفرانس خبری عصر امروز (۱۴ مه)، «گوئو جیاکون» سخنگوی وزارت خارجه چین در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره محتوای مذاکرات رهبران دو کشور درباره ایران گفت: «رئیسجمهور شی و رئیسجمهور ترامپ در خصوص وضعیت خاورمیانه و سایر مسائل مهم بینالمللی و منطقهای تبادل نظر کردند»
سخنگوی چین در پاسخ به سوال خبرگزاریها درباره پیشرفت مشخص در مورد جنگ آمریکایی اسرائیلی علیه ایران یا بازگشایی تنگه هرمز، از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد و گفت که موضع چین در مورد تنگه هرمز «ثابت و روشن» است و خبرنگاران را به بیانیه منتشرشده از سوی چین ارجاع داد.
تفاوت روایت دو طرف
نکته قابل توجه، تفاوت ظریف در روایت دو کشور از مذاکرات است:
کاخ سفید مستقیماً مدعی شد که دو طرف بر سر لزوم باز ماندن تنگه هرمز و مخالفت با ایران هستهای به توافق رسیدهاند.
وزارت خارجه چین ضمن سکوت، رسانهها را به بیانیههای رسمی ارجاع داد، در حالی که در بیانیه رسمی، پکن صرفاً به «تبادل نظر در مورد تحولات خاورمیانه» اشاره کرده و از ذکر جزئیات توافق خودداری کرده است.
این تفاوت در روایتپردازی، نشاندهنده احتیاط راهبردی پکن برای حفظ وجهه خود به عنوان متحدی قابل اعتماد برای تهران در عین همکاری با واشنگتن است.
چرا ایران برای چین حیاتی است؟
تحلیلگران سه انگیزه اصلی برای نقشآفرینی فعال چین در بحران علیه ایران ذکر میکنند:
۱. امنیت انرژی: چین نیمی از نفت خام و نزدیک به یکسوم گاز طبیعی خود را از کشورهای خاورمیانه تأمین میکند. بسته شدن تنگه هرمز تهدیدی مستقیم برای موتور محرکه اقتصاد چین است.
۲. اهرم فشار در برابر آمریکا: با توجه به اختلافات عمیق پکن و واشنگتن بر سر تایوان، تعرفههای تجاری و فناوری هوش مصنوعی، پکن از نفوذ خود بر تهران به عنوان ابزاری برای گرفتن امتیاز از دولت ترامپ استفاده میکند.
۳. نقش «حلکننده مشکل»: چین میخواهد خود را به عنوان یک قدرت مسئول و سازنده صلح در خاورمیانه معرفی کند.
با این حال، برخی تحلیلگران غربی معتقدند چین تمایلی به «درگیر شدن عمیق در باتلاق درگیری» ندارد و بیشتر به «افزایش وابستگی راهبردی آمریکا» علاقهمند است تا حل بحران .
بر اساس منابع آمریکایی، دیدار ترامپ و شی عمدتاً حول محور تنگه هرمز و امنیت انرژی متمرکز بوده است. چین خود را در نقش «تضمیندهنده» و «میانجی» بین ایران و آمریکا قرار داده و از نفوذ خود بر تهران به عنوان اهرمی در رقابت با واشنگتن استفاده میکند. توافق کلیدی دو طرف بر سر «باز ماندن تنگه هرمز» و «مخالفت با ایران هستهای» بوده است، هرچند پکن در گزارش رسمی خود از تأکید بر این توافق خودداری کرده است.
گفتنی است؛ پیش از این، «عبدالرضا رحمانی فضلی» سفیر ایران در پکن روز ۱۳ مه (یک روز پیش از دیدار ترامپ و شی) در مصاحبه با رسانههای دولتی چین اعلام کرد: «چین در موقعیتی است که میتواند به طور مؤثر پیام ایران را در میان قدرتهای بزرگ نمایندگی کند
همچنین «عباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران در تاریخ ۶ مه با «وانگ یی» وزیر خارجه چین در پکن دیدار کرده بود و دو طرف درباره این ترتیبات گفتوگو کردند.
وانگ یی همچنین در تاریخ ۱۲ مه با وزیر خارجه پاکستان (که میانجی مذاکرات آتشبس میان آمریکا و ایران است) تلفنی گفتوگو کرد و از تلاشهای اسلامآباد حمایت کرد؛ اقدامی که تحلیلگران آن را «چک نهایی» پکن پیش از نشست رهبران توصیف کردهاند.
آغاز عبور کشتیهای چینی از تنگه هرمز
همزمان با نشست پکن، یک منبع آگاه ایرانی از آغاز عبور تعدادی از کشتیهای چینی از تنگه هرمز از شب گذشته خبر داد.
به گفته این منبع، با تصمیم جمهوری اسلامی ایران و پس از پیگیریهای وزیر امور خارجه چین و سفیر این کشور در تهران، امکان عبور تعدادی از کشتیهای چینی با رعایت پروتکلهای مدیریت ایرانی تنگه فراهم شده است.
بر اساس این گزارش، تسهیل در عبور و مرور کشتیهای چینی بر مبنای روابط عمیق تهران و پکن و شراکت راهبردی دو کشور دنبال شد و در نهایت، پس از تفاهم درباره پروتکلهای مورد نظر ایران، عبور کشتیهای مورد درخواست چین از شب گذشته آغاز شده است.
کارشناسان معتقدند این اقدام که بر اساس پروتکلهای داخلی ایران انجام شده، میتواند هرگونه بهرهبرداری سیاسی از ظرفیت تنگه هرمز برای اعمال فشار خارجی را خنثی کرده و جایگاه تهران را در مدیریت هوشمندانه این مسیر حیاتی تقویت کند.
