آنچه در ابتدا از سوی اسرائیل به‌عنوان یک «حمله تروریستی» با منشأ احتمالی خارجی معرفی شد، اکنون بیش از آنکه صرفاً یک حادثه امنیتی در آسمان باشد، به رسوایی جدیدی برای دستگاه اطلاعاتی و امنیتی رژیم اسرائیل تبدیل شده است.
ایران‌ویو24- جهان
پرواز FZ1073 فلای‌دبی که روز ۳۰ سپتامبر از دبی به مقصد تل‌آویو حرکت کرده بود، پس از درگیری میان خلبان اماراتی-هندی و کمک‌خلبان عمانی و در پی سقوط شدید ارتفاع، در فرودگاه تبوک عربستان فرود اضطراری کرد. مقام‌های اماراتی و اسرائیلی به‌سرعت این حادثه را «اقدام تروریستی» توصیف کردند و تحقیقات در دبی، ریاض و تل‌آویو آغاز شد.
با آنکه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم اسرائیل، خیلی زود از احتمال دخالت ایران در این حادثه سخن گفت، اما همزمان در شبکه‌های اجتماعی پرسش‌های دیگری مطرح شد و برخی کاربران، این حادثه را به نتانیاهو و موساد مرتبط دانستند.
نکته مهم آن است که پرسش‌هایی که ابتدا از سوی افکار عمومی در شبکه‌های اجتماعی مطرح شد، به‌تدریج راه خود را به رسانه‌های اسرائیلی نیز باز کرد:
چگونه فردی که بر اساس مقررات امنیتی اسرائیل اساساً نباید اجازه فعالیت در پرواز ورودی به تل‌آویو را می‌داشت، با وجود ارسال اطلاعات پرواز، توانست وارد کابین خلبان شود؟
هاآرتص: اسرائیل اطلاعات خدمه را پیش از پرواز در اختیار داشت
در حالی که مقام‌های اسرائیلی با تأکید بر عمانی بودن کمک‌خلبان تلاش داشتند ابعاد این حادثه را در چارچوب یک عملیات تروریستی سازمان‌یافته برجسته کنند، یکی از مهم‌ترین تحولات پرونده با انتشار گزارش تحقیقی روزنامه اسرائیلی هاآرتص رقم خورد.
بر اساس این گزارش، اطلاعات مربوط به خدمه پرواز FZ1073 پیش از حرکت هواپیما در اختیار طرف اسرائیلی قرار گرفته بود. سازمان مالیاتی اسرائیل نیز دریافت اطلاعات پرواز را تأیید کرده است. با این حال، تابعیت عمانی کمک‌خلبان به یک هشدار امنیتی تبدیل نشده بود.
این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا عمان با اسرائیل روابط دیپلماتیک رسمی ندارد و بر اساس ترتیبات امنیتی مورد استناد تل‌آویو، استفاده از خدمه کشورهای فاقد روابط دیپلماتیک با اسرائیل در پروازهای ورودی به این رژیم با محدودیت‌های امنیتی مواجه است.
اما هاآرتص بر یک نکته کلیدی تأکید می‌کند: مسئله فقط این نیست که «یک خلبان مشکوک از فیلتر امنیتی عبور کرده است»؛ مسئله این است که اطلاعات هویتی او از قبل وجود داشته، اما سامانه امنیتی اسرائیل نتوانسته یا در عمل آن را به یک هشدار عملیاتی تبدیل نکرده است.
اعتراف وزارت حمل‌ونقل اسرائیل
وزارت حمل‌ونقل اسرائیل اعلام کرده که این وزارتخانه برای خلبانان خارجی بررسی پیشینه انجام نمی‌دهد و مسئولیت بررسی‌های اطلاعاتی و امنیتی در این حوزه بر عهده نهادهای امنیتی به ویژه موساد است.
این اظهارات، پرسش‌های تازه‌ای درباره عملکرد دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل ایجاد کرده است؛ به‌ویژه آنکه اطلاعات هویتی کمک‌خلبان پیش از پرواز در اختیار طرف اسرائیلی قرار گرفته بود.
وال‌استریت ژورنال نیز در گزارش تازه خود درباره حادثه فلای‌دبی از «چندین شکست امنیتی» در عمان، امارات و اسرائیل سخن گفته و نوشته است که ضعف هماهنگی و بررسی سوابق، زمینه حضور این فرد در کابین پرواز را فراهم کرده است.
به این ترتیب، پرونده دیگر صرفاً درباره رفتار یک فرد نیست؛ بلکه به پرسشی درباره کارآمدی زنجیره کنترل و تبادل اطلاعات امنیتی میان نهادهای مختلف تبدیل شده است.
البته شایان توجه است که این حادثه در زمانی رخ می‌دهد که اسرائیل بطور موازی تلاش می‌کند همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی خود با کشورهای منطقه از جمله عربستان را گسترش دهد. مسلما نگرانی‌های امنیتی که اسرائیل با مطرح کردن نام کشورهای مختلف از جمله عمان ایجاد می‌کند احتمالا بخشی از تلاش برای ترغیب یا تحت فشار قراردادن این کشورها برای همکاری اطلاعاتی با تل‌آویو است.
فلای‌دبی نیز متعهد به رعایت مقررات امنیتی اسرائیل بود
همزمان با فشار بر دستگاه اطلاعاتی رژیم، موضوع دیگری که در گزارش‌های اسرائیلی مورد توجه قرار گرفته، تعهد خود شرکت اماراتی فلای‌دبی است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، فلای‌دبی به اسرائیل تعهد داده بود مقررات امنیتی مربوط به پروازهای این رژیم را رعایت کند و در پروازهای اسرائیلی از خلبانانی با تابعیت کشورهای دارای روابط دیپلماتیک با اسرائیل استفاده کند.
حضور یک کمک‌خلبان عمانی نشان می‌دهد که این تعهد، دست‌کم در این مورد، رعایت نشده است.
یادآوری می‌شود؛ این قصور شرکت اماراتی در حالی مورد توجه قرار گرفته که اخیراً گزارش‌هایی نیز درباره هشدارهای قبلی رئیس امارات به نتانیاهو پیش از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ منتشر شده است؛ هشدارهایی که گفته می‌شود درباره احتمال وقوع حوادث مشابه بوده است.
با این حال، گزارش هاآرتص تاکید دارد؛ حتی اگر قصور فلای‌دبی اثبات شود، این موضوع مسئولیت احتمالی دستگاه‌های اسرائیلی را از میان نمی‌برد؛ زیرا پرسش اصلی همچنان پابرجاست: اگر فهرست خدمه پیش از پرواز در اختیار طرف اسرائیلی بوده، چرا مغایرت مربوط به تابعیت کمک‌خلبان شناسایی نشد؟
سابقه کمک‌خلبان؛ حلقه دیگری از ابهام
بر اساس گزارش‌های جدید، مقام‌های استرالیایی نیز تحقیق درباره ارتباط کمک‌خلبان عمانی با این کشور را آغاز کرده‌اند. او پیش‌تر در استرالیا تحصیل کرده بود و نهادهای امنیتی این کشور در حال بررسی فعالیت‌ها و ارتباطات احتمالی او در دوران اقامتش هستند.
همچنین گزارش‌هایی منتشر شده مبنی بر اینکه او پیش‌تر در عمان به‌دلیل نگرانی درباره گرایش‌های افراطی از فعالیت پروازی کنار گذاشته شده بود.
اگر این اطلاعات در نهایت تأیید شود، پرسش درباره نحوه عبور او از سازوکارهای مختلف بررسی امنیتی، ابعاد جدی‌تری پیدا خواهد کرد؛ به‌ویژه برای دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل که مدعی برخورداری از یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های اطلاعاتی و امنیتی جهان هستند.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که فشارها بر دستگاه‌های امنیتی رژیم اسرائیل به‌دلیل شکست‌های اطلاعاتی پیش از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ همچنان ادامه دارد.
یک هشدار انتخاباتی؛ فقط ۲۴ ساعت قبل
یکی از حساس‌ترین بخش‌های این پرونده، زمان‌بندی سیاسی حادثه است.
بنیامین نتانیاهو که خود را «مرد امنیت» معرفی می‌کند، روز ۲۹ سپتامبر، یعنی تنها یک روز پیش از حادثه فلای‌دبی، در سخنانی از پایگاه هوایی تل‌نوف مدعی شد که «نشانه‌هایی» وجود دارد مبنی بر اینکه دشمنان اسرائیل ممکن است پیش از انتخابات به این رژیم حمله کنند.
کمتر از یک شبانه‌روز بعد، حادثه فلای‌دبی رخ داد.
اهمیت این تقارن، زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم انتخابات اسرائیل قرار است ۲۷ اکتبر برگزار شود و نتانیاهو در شرایطی قرار دارد که عملکرد امنیتی دولت او، به‌ویژه در ارتباط با شکست‌های اطلاعاتی پیش از ۷ اکتبر، با انتقادهای گسترده مواجه است.
یائیر لاپید، رهبر مخالفان نتانیاهو، نیز پس از دریافت گزارش امنیتی از نخست‌وزیر اعلام کرد که در جلسه‌ای که تنها چند ساعت پیش از حادثه برگزار شده بود، هیچ تهدیدی مشابه حادثه هواپیما مطرح نشده بود.
همین مسئله در تل‌آویو یک پرسش سیاسی جدی ایجاد کرده است:
اگر نتانیاهو واقعاً از یک تهدید مشخص یا نزدیک به وقوع اطلاع داشت، چرا این تهدید در جلسه امنیتی با رهبر اپوزیسیون مطرح نشد؟
روزنامه واشنگتن‌پست نیز به همین تناقض اشاره کرده و نوشته است که حادثه فلای‌دبی در فضای انتخاباتی اسرائیل به یک موضوع سیاسی مهم تبدیل شده است؛ حامیان نتانیاهو آن را تأییدی بر هشدارهای قبلی او می‌دانند، در حالی که مخالفانش حادثه را نمونه دیگری از شکست امنیتی در دوران نخست‌وزیری او تلقی می‌کنند.
پرسش‌هایی که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند
هاآرتص تأکید دارد که فارغ از نتیجه تحقیقات درباره کمک‌خلبان، اسرائیل همچنان باید توضیح دهد چرا سامانه امنیتی این رژیم نتوانست فردی را که اطلاعات هویتی او پیش از پرواز در اختیار طرف اسرائیلی قرار گرفته بود، شناسایی کند.
اگر قصور صرفاً متوجه فلای‌دبی بوده است، چرا سازوکارهای امنیتی اسرائیل این مغایرت را شناسایی نکردند؟
اگر مسئولیت بررسی بر عهده نهادهای امنیتی بوده، چرا وزارت حمل‌ونقل و دستگاه‌های اطلاعاتی روایت‌های متفاوتی از مسئولیت خود ارائه می‌کنند؟
و اگر نتانیاهو یک روز پیش از حادثه از احتمال حمله دشمنان اسرائیل اطلاع یا نشانه‌ای در اختیار داشته است، منشأ این هشدار چه بوده و چرا در جلسه امنیتی پیش از حادثه، تهدیدی مشابه مطرح نشده است؟
به‌ویژه آنکه اگر تحقیقات بعدی شواهدی از ارتباطات سازمان‌یافته یا دخالت بازیگران دیگر به دست دهد، ابعاد این پرونده می‌تواند بسیار فراتر از یک شکست امنیتی قرار گیرد.
