به فاصله دو هفته پس از سفر رئیس موساد به آمریکا؛ رسانههای اسرائیلی از برکناری دو مقام ارشد موساد، شامل رئیس اداره اطلاعات و رئیس بخش ایران، در پی شکست طرح این سازمان برای سرنگونی جمهوری اسلامی ایران خبر دادهاند؛ تحولی که به نوشته رسانههای عبری، نشاندهنده بحران جدی در ارزیابیهای اطلاعاتی اسرائیل درباره ایران و ناکامی یکی از بلندپروازانهترین طرحهای موساد و سیا برای تغییر ساختار سیاسی ایران است. همزمان، گزارشهای جدید از نارضایتی در داخل موساد و اختلاف بر سر مسئولیت این شکست حکایت دارد.
ایران ویو24- دفاعی و امنیتی
بر اساس گزارش رسانههای عبری، دو مقام ارشد موساد که از سمتهای خود کنار گذاشته شدهاند، از طراحان یک برنامه عملیاتی برای سرنگونی جمهوری اسلامی بودهاند. این طرح بر استفاده از گروههای اقلیت در ایران، تحریک اعتراضات و ایجاد شرایطی برای فروپاشی حکومت استوار بود.
گزارشهای منتشرشده میگویند طرح مذکور به صورت مکتوب تدوین شده و حتی به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ارائه شده بود، اما در میدان به مرحله اجرا نرسید یا نتوانست به هدف تعیینشده دست پیدا کند.
نکته مهم آن است که رسانههای اسرائیلی اکنون از این برنامه با تعابیری مانند «طرح شکستخورده» یا «طرحی که اجرا نشد» یاد میکنند؛ مسئلهای که مستقیماً اعتبار ارزیابیهای اطلاعاتی موساد درباره ظرفیت اجتماعی و سیاسی ایران را زیر سؤال میبرد.
چه کسانی کنار گذاشته شدند؟
رئیس اداره اطلاعات موساد که تنها از دسامبر گذشته این سمت را بر عهده گرفته بود و رئیس بخش ایران این سازمان، دو مقام اصلی هستند که اکنون از سمتهای مدیریتی خود کنار گذاشته شدهاند. نام این افراد به طور رسمی منتشر نشده است. با این حال، رسانههای اسرائیلی تأکید کردهاند که هر دو نفر در طراحی برنامه تغییر رژیم ایران نقش داشتهاند.
در عین حال، گزارشها میگویند این اقدام الزاماً به معنای اخراج آنها از موساد نیست و احتمال دارد در سمتهای دیگری در این سازمان به فعالیت ادامه دهند. مقامهای اسرائیلی نیز این تغییرات را بخشی از بازسازماندهی گستردهتر موساد توصیف کردهاند.
اعتراف به شکست اطلاعاتی؟
هرچند موساد تاکنون به صورت رسمی از عبارت «شکست اطلاعاتی» استفاده نکرده است، اما کنار گذاشتن همزمان مسئول اداره اطلاعات و مسئول بخش ایران، آن هم در ارتباط با طرحی که هدف آن تغییر حکومت ایران بوده، از منظر حرفهای میتواند نشانهای جدی از اعتراف به ناکامی ارزیابیهای اطلاعاتی و عملیاتی اسرائیل تلقی شود.
اما اهمیت این تحول فراتر از تغییر دو مقام در ساختار موساد است. اسرائیل سالها بر توانایی خود برای نفوذ اطلاعاتی در ایران، شناسایی شبکههای داخلی و اجرای عملیات پیچیده در عمق خاک ایران تأکید کرده است. اما شکستهای اخیر نشان میدهد که برخی ارتباطات موساد با داخل ایران، لزوماً به معنای شناخت دقیق ساختار اجتماعی و سیاسی ایران نیست.
به همین دلیل، شکست طرح تغییر رژیم میتواند برای موساد یک شکست صرفاً تاکتیکی نباشد؛ بلکه هشداری درباره محدودیتهای برآورد اطلاعاتی اسرائیل در قبال ایران باشد.
بحران مسئولیت درباره شکست در ایران؟
رسانههای اسرائیلی در روزهای اخیر نشان دادهاند که بر سر مسئولیت این شکست اختلاف وجود دارد. از یک سو گفته می شود؛ رئیس جدید موساد، رومان گوفمن، در حال تغییر ترکیب مدیریتی سازمان است و مقامهای مسئول طرح ایران را کنار گذاشته است. از سوی دیگر، گزارشهای منتشرشده در هاآرتص از نارضایتی در داخل موساد حکایت دارد و برخی منابع این اقدام را تلاشی برای دور کردن مسئولیت شکست از بنیامین نتانیاهو توصیف کردهاند. چنانچه در تحلیل منتشرشده وای نت تأکید میشود که حتی اگر گوفمن به صورت مستقل تصمیم گرفته باشد، تصمیم سیاسی برای شرطبندی روی تغییر رژیم ایران در نهایت در سطح سیاسی اسرائیل نیز مطرح بوده است.
نقش سیا به عنوان حلقه مهم دیگر ماجرا
تحولات اخیر همچنین باید در چارچوب همکاری اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل درباره ایران مورد بررسی قرار گیرد. گزارشهای منتشرشده پیشتر حاکی از آن بود که رومان گوفمن در ژوئیه ۲۰۲۶ به واشنگتن سفر کرده و با جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) و مقامهای کاخ سفید درباره جنگ و اهداف مرتبط با ایران گفتوگو کرده است.
این سفر، نخستین سفر گوفمن به واشنگتن از زمان تصدی ریاست موساد توصیف شده و نشاندهنده اهمیت پرونده ایران در همکاری اطلاعاتی دو طرف است.
از این منظر، ناکامی طرح تغییر رژیم در ایران صرفاً مسئله داخلی موساد نیست؛ زیرا عملیات نظامی علیه ایران، بر اساس برآورد اطلاعاتی و امنیتی مشترک آمریکا و اسرائیل بود. بنابراین مشارکت و هماهنگی آمریکا در ارزیابیها و برنامهریزیهای موساد درباره تغییر حکومت در ایران، اعتبار برآوردهای اطلاعاتی سیا درباره تحولات داخلی ایران را نیز زیر سوال میبرد.
جمع بندی
با این حال، آنچه اکنون از دل گزارشهای رسانههای عبری و آمریکایی بیرون میآید، تصویری از یک بحران ارزیابی درباره ایران در ساختار اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا است.
دو مقام ارشد مرتبط با اطلاعات و پرونده ایران در موساد کنار گذاشته شدهاند؛ طرحی که هدف آن تغییر حکومت ایران بود به نتیجه مورد انتظار نرسید؛ و اکنون در داخل موساد و سیا درباره اینکه مسئولیت این ناکامی متوجه چه کسانی است، اختلاف وجود دارد.
اما مهمترین پیام این تحولات نه صرفاً برکناری دو مقام، بلکه آشکار شدن تصویر اطلاعاتی غلط موساد و سیا از واقعیت سیاسی و اجتماعی ایران است.
به همین دلیل میتوان تحولات اخیر را یکی از جدیترین نشانههای شکست محاسبات اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا درباره ایران دانست.
