پس از ماهها نبرد نظامی، فشار اقتصادی و مذاکرات فشرده، معادلهای که با هدف تغییر رفتار جمهوری اسلامی ایران طراحی شده بود، به توافقی انجامید که بر اساس روایت رسمی، ضمن پایان دادن به درگیریها، بخش مهمی از مطالبات راهبردی و اقتصادی ایران را تثبیت کرده است.
ایران ویو۲۴-سیاست خارجی
در نیمهشب گذشته، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با انتشار بیانیهای مهم، از پایان مرحلهای حساس از رویارویی راهبردی جمهوری اسلامی ایران با ائتلاف آمریکایی ـ صهیونیستی خبر داد؛ مرحلهای که با اتکا به اقتدار میدانی، انسجام ملی و دیپلماسی فعال، به تثبیت منافع ملی و تحقق اهداف کلان کشور انجامید.
بر اساس این بیانیه، جمهوری اسلامی ایران با حفظ اصول، خطوط قرمز و عزت ملی، موفق شد در چارچوب مذاکراتی پیچیده و چندلایه، شرایطی را رقم بزند که بر اساس آن، تمامی عملیاتهای نظامی و درگیریهای مرتبط در جبهههای مختلف، از جمله لبنان، به صورت فوری و دائمی متوقف شده و محاصره دریایی تحمیلشده علیه ایران نیز به طور کامل پایان یابد.
در این بیانیه آمده است:
«به اطلاع ملت شریف ایران می رساند: جمهوری اسلامی ایران در پرتو راهبری رهبر شهید خویش، تفوق خود در برابر دشمن امریکایی صهیونی را تکمیل کرده و ذیل تدابیر رهبری عالی قدر نظام (حفظه الله تعالی)، حمایت های آحاد مردم و تلاش مجاهدانه رزمندگان اسلام، به دنبال یک دوره مذاکرات دشوار و فشرده چند ماهه، و بر اساس مصوبه شورایعالی امنیت ملی، متن یادداشت تفاهم در خصوص مذاکرات پایان جنگ (مذاکرات اسلام آباد) را میان ایران و امریکا در شامگاه ۲۴ خرداد ماه، نهایی کرد.
بر اساس توافقات انجام شده، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبهه ها از جمله لبنان از امشب به صورت فوری و دائمی پایان یافته و به علاوه، محاصره دریایی علیه ایران بلافاصله و به طور کامل خاتمه مییابد. امضای این یادداشت تفاهم در روز جمعه ۲۹ خرداد به طور رسمی انجام خواهد شد.مذاکرات برای توافق نهایی، به پس از اجرای تعهدات طرف مقابل وفق یادداشت تفاهم موکول خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران از تلاشهای جمهوری اسلامی پاکستان و دولت قطر قدردانی میکند.»
قرارگاه مرکزی حضرت خاتمالانبیا (ص) نیز در بیانیهای تاکید کرد که مردم و نیروهای مسلح ایران ثابت کردند دشمن راهی جز پذیرش شکست و تسلیم ندارد. در این بیانیه آمده است:
«مردم مقاوم و سربلند ایران و فرزندان دلاور و شجاع ملت در نیروهای مسلح مقتدر کشور و جبهه مقاومت با عنایت پروردگار متعال و تحت تابعیت فرمانده معظم کل قوا مدظله العالی با تحمیل اراده الهی و پولادین خود به دشمنان زبون آمریکایی و صهیونیستی با قدرت ثابت کردند که راهی جز پذیرش شکست و تسلیم در برابر مردم مبعوث شده و جنود پروردگار متعال ندارند.»
جزئیات بیشتر از تفاهمنامه
بر اساس بیانیههای صادر شده، مهمترین چارچوب تفاهم 14 ژوئن (24 خرداد) اینگونه قابل ذکر است:
- توقف فوری، کامل و دائمی جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبهههای مرتبط؛
- پایان کامل محاصره دریایی علیه جمهوری اسلامی ایران؛
- برگزاری مراسم رسمی امضای یادداشت تفاهم در روز جمعه ۲۹ خرداد؛
- آغاز مذاکرات توافق جامع پس از اجرای عملی تعهدات اولیه از سوی طرف آمریکایی.
در پی این توافق، جزئیاتی از یادداشت تفاهم ایران و آمریکا نیز از سوی پاکستان اعلام شد که نشان میدهد؛ توافق حاصلشده صرفاً دارای ابعاد امنیتی نیست، بلکه بخش مهمی از مطالبات اقتصادی و راهبردی ایران را نیز در بر میگیرد.
بر اساس این گزارشها:
تمامی تحریمهای ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی ایران در مسیر لغو کامل قرار میگیرد؛
از مجموع ۲۸ میلیارد دلار دارایی مسدودشده ایران، بین ۱۰ تا ۱۴ میلیارد دلار در مرحله نخست آزاد خواهد شد؛
تمامی ذخایر اورانیوم غنیشده و زیرساختهای هستهای کشور در داخل ایران حفظ میشود؛
صندوقی با اعتبار ۳۰۰ میلیارد دلار برای جبران خسارتهای ناشی از جنگ و تحریمها تشکیل خواهد شد؛
مدیریت تنگه هرمز و سازوکارهای مرتبط با بهرهبرداری از ظرفیتهای اقتصادی آن در چارچوب حقوق و منافع جمهوری اسلامی ایران دنبال خواهد شد.
امضای توافق، ۱۹ ژوئن در «ژنو»
پاکستان، میانجیگر اصلی مذاکرات در ادامه ارائه جزئیات تفاهمنامه، اعلام کرد مذاکرات درباره مسائل معوقه ادامه خواهد یافت. سناتور «محمد اسحاق دار» معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه پاکستان صبح امروز در پیامی اعلام کرد: پاکستان از تفاهم حاصل شده بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران به گرمی استقبال میکند. وی افزود: این پیشرفت قابل توجه، نشان دهنده قدرت تعامل دیپلماتیک پایدار و عزم جمعی کشورهای دوست برای انتخاب گفتگو به جای رویارویی است.
اسحاق دار اظهار داشت: همچنین پیام اطمینان بخشی به جامعه بینالمللی مخابره می کند و اعتماد و ثبات بسیار مورد نیاز را برای بازارهای جهانی و اقتصاد جهانی، به ویژه برای کشورهای در حال توسعه که بیشتر در معرض بیثباتی منطقهای هستند، فراهم میکند.
وی خاطر نشان کرد: پاکستان در طول این ایام به طور فعال با همه طرفهای درگیر تعامل داشته و پیوسته از خویشتنداری و تعامل سازنده حمایت داشته و معتقد است که گفتوگو و دیپلماسی تنها راه حل مناسب برای حل همه مسائل است.
وزیر خارجه پاکستان گفت: ما از اعتمادی که رهبری ایران و ایالات متحده به پاکستان نشان دادهاند قدردانی میکنیم و تعهد آنها را برای ادامه مشارکت در دستیابی به یک نتیجه صلحآمیز و مذاکرهمحور ستایش میکنیم. وی همچنین از حمایت و تلاشهای دیپلماتیک عربستان سعودی، قطر، ترکیه، مصر و همچنین سازمان ملل و شرکای بینالمللی پاکستان که در طول این فرآیند از نزدیک مشغول بودند و به دستیابی به این نقطه عطف مهم کمک کردند، قدردانی کرد.
سناتور محمد اسحاق دار افزود: در حالی که مذاکرات در مورد مسائل معوقه ادامه دارد، پاکستان آماده است تا از هر تلاشی که با هدف تثبیت این پیشرفت انجام میشود، حمایت کند.وی تاکید کرد: ما مشتاقانه منتظر مراسم رسمی امضای توافقنامه در ۱۹ ژوئن در «ژنو» هستیم و اطمینان داریم که این تحول مثبت، راه را برای صلح پایدار، ثبات و رفاه مشترک برای منطقه و فراتر از آن هموار خواهد کرد.
واکنش کشورهای مختلف جهان به توافق
به گزارش ایران ویو۲۴، کشورهای مختلف دنیا نیز نسبت به این توافق واکنش نشان دادند.
امانوئل مکرون بامداد امروز دوشنبه با انتشار بیانیهای در شبکه ایکس اعلام کرد: «من از توافق حاصلشده میان ایالات متحده و ایران استقبال میکنم؛ توافقی که نتیجه تلاش دیپلماتیکی است که چندین شریک در آن نقش داشتهاند.» وی افزود: «از این مسیر است که میتوانیم صلحی محکم و پایدار بنا کنیم. فرانسه آماده است در کنار شرکای خود، نقش کامل خود را ایفا کند.»
فردریش مرتس صدراعظم آلمان نیز در پیامی با اشاره به توافق صلح میان ایران و ایالات متحده، در رسانه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق)، نوشت: تنگه هرمز باید به طور دائم و بدون هیچ محدودیتی برای کشتیرانی آزاد باز شود.صدراعظم آلمان همچنین به دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا و طرف ایرانی به خاطر این پیشرفت دیپلماتیک تبریک گفت و افزود: این توافق پتانسیل هموار کردن راه برای یک اقتصاد جهانی احیا شده و یک خاورمیانه امنتر را دارد.مرتس در پایان تأکید کرد که دولت آلمان به مشارکت و ترویج همه تلاشهای دیپلماتیک برای تحقق اهداف این توافق ادامه خواهد داد و برلین در تماس نزدیک با ایالات متحده، شرکای اروپایی و کشورهای منطقه است.
نخست وزیر و وزیر امور خارجه استرالیا در بیانیه ای مشترک اعلام کردند: از توافق بین ایالات متحده و ایران استقبال میکنیم.استرالیا پیوسته خواستار کاهش تنش و پایان درگیری، از جمله در لبنان، بوده است.ما خوشحالیم که توافق بین واشنگتن و تهران شامل گام هایی برای بازگشایی تنگه هرمز است.
رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه با انتشار پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: از همه طرفها میخواهم تا از تحریکها، لفاظیها و اقدامهایی که میتواند روند پیش از امضای رسمی این توافق صلح را مختل کند، خودداری کنند. توافق ایران و آمریکا با استقبال کشورها و شخصیت های مختلف در جهان مواجه شده است.
برآیند این روند نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران توانسته است بدون عدول از اصول بنیادین خود، از ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک برای تثبیت دستاوردهای میدانی و تأمین منافع بلندمدت کشور بهره گیرد؛ مسیری که میتواند به عنوان الگویی از همافزایی قدرت ملی، دیپلماسی و بازدارندگی در معادلات منطقهای و بینالمللی مورد ارزیابی قرار گیرد.
توافق اعلامشده توسط اسلامآباد را باید یکی از مهمترین نقاط عطف تحولات غرب آسیا در سالهای اخیر دانست؛ توافقی که نهتنها به توقف درگیریها انجامید، بلکه از منظر ژئوپلیتیکی، اقتصادی و امنیتی، نشانهای از شکلگیری موازنهای جدید در منطقه و تثبیت جایگاه جمهوری اسلامی ایران در معادلات راهبردی به شمار میرود.
