سفر دوم رئیس جمهور مسعود پزشکیان به اسلامآباد در حالی انجام شد که همزمان با هشتادمین سال روابط دیپلماتیک ایران و پاکستان، استقبال کمسابقه مقامهای عالیرتبه پاکستانی و نمایشهای نمادین نظامی، پیام روشنی از اراده دو کشور برای تعمیق روابط و حرکت به سمت یک شراکت راهبردی در منطقه مخابره کرد.
ایران ویو24- سیاست خارجی
دومین سفر مسعود پزشکیان به اسلامآباد در مقام رئیسجمهور ایران، در مقطعی حساس و نمادین از روابط دو کشور انجام میشود؛ سفری که همزمان با هشتادمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک میان دو همسایه، دوست و شریک تاریخی صورت گرفته است.
این در حالی است که پاکستان در دو ماه اخیر نقش فعالی در میانجیگری میان ایران و آمریکا را برعهده گرفته و در اوج تنشها میان تهران و واشنگتن از تلاش برای حفظ آتشبس عقب نشینی نکرده است. با این حال که پزشکیان رسما اعلام کرده برای قدردانی از میانجیگری اسلامآباد به پاکستان سفر میکند، این روابط را باید خارج از قاب ایران-پاکستان و آمریکا ارزیابی کرد.
استقبال کمسابقه مقامهای عالی پاکستان از رئیسجمهور ایران، از حضور همزمان آصف علی زرداری رئیسجمهور و شهباز شریف نخستوزیر در فرودگاه نورخان گرفته تا اسکورت هوایی جنگندههای پاکستانی و شلیک ۲۱ گلوله توپ، نشاندهنده جایگاه ویژه روابط تهران و اسلامآباد در محاسبات سیاسی دو کشور است.
این سفر تنها یک رویداد تشریفاتی نیست؛ بلکه نمادی از اراده مشترک دو کشور برای گشودن فصل جدیدی از همکاریهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی است. اهمیت این سفر، زمانی بیشتر آشکار میشود که آن را در امتداد حمایتهای گسترده مردمی و سیاسی پاکستان از جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، جنگ اخیر و پس از شهادت رهبر فقید انقلاب و تحولات پس از آن قرار دهیم. این همدلی و همراهی که در سطح افکار عمومی، نخبگان سیاسی و نهادهای حاکمیتی پاکستان نمود یافت، امروز به یک سرمایه اجتماعی و سیاسی ارزشمند برای تعمیق روابط دو کشور تبدیل شده است.
پاکستان در سالهای اخیر نشان داده که تنها یک همسایه برای ایران نیست، بلکه میتواند شریکی موثر در تحولات منطقهای باشد. اعتماد متقابلی که میان تهران و اسلامآباد شکل گرفته، مزیتی است که کمتر در روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران و البته برای پاکستان نیز همچنین مشاهده میشود. همین اعتماد موجب شده است که پاکستان در مقطع حساس کنونی، نقش تسهیلکننده ارتباطات دیپلماتیک و کاهش تنشهای منطقهای را برعهده گیرد و خود را به عنوان بازیگری مسئول در معادلات منطقه معرفی کند.
با وجود این ظرفیتها، روابط ایران و پاکستان همواره تحت تأثیر عوامل بیرونی و ملاحظات ژئوپلیتیکی قرار داشته است. رقابتهای منطقهای، معادلات مربوط به هند و چین، تحولات افغانستان و نقش برخی بازیگران فرامنطقهای به ویژه آمریکا، در بسیاری از مواقع بر روند همکاریهای دوجانبه سایه افکندهاند. علاوه بر این، نگرشهای امنیتی و حساسیتهای مرزی نیز گاه مانع از بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای موجود شده است.
اما تجربه سالهای اخیر نشان داده که تهران و اسلامآباد قادر هستند بر بحرانها غلبه کنند. دو کشوری که در سال ۲۰۲۴ و به دنبال تبادل آتش موشکی، یکی از جدیترین تنشهای امنیتی خود را تجربه کردند، امروز نه تنها روابط خود را ترمیم کردهاند، بلکه در مسیر توسعه همکاریهای گستردهتر گام برمیدارند. این تحول نشان میدهد که ضرورتهای ژئوپلیتیکی و منافع مشترک، بسیار قدرتمندتر از عوامل واگرایی هستند.
واقعیت آن است که پاسخ راهبردی به پرسش «چگونه میتوان بر نقش دیگران در روابط ایران و پاکستان غلبه کرد؟» در تعمیق همکاریهای دوجانبه نهفته است. هرچه سطح وابستگیهای اقتصادی، تجاری، ترانزیتی و امنیتی میان دو کشور افزایش یابد، تأثیرگذاری عوامل خارجی کاهش خواهد یافت.
هدفگذاری مشترک برای افزایش حجم تجارت، توسعه همکاریهای انرژی، فعالسازی ظرفیتهای ترانزیتی، بهرهگیری از ظرفیت سازمان همکاری شانگهای و طراحی پروژههای سهجانبه با مشارکت چین، میتواند روابط دو کشور را از سطح همکاریهای مقطعی به سطح مشارکت راهبردی ارتقا دهد.
در کنار همکاریهای اقتصادی، دیپلماسی عمومی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. ایران از جایگاه فرهنگی و معنوی قابل توجهی در جامعه پاکستان برخوردار است و توسعه ارتباطات مردمی، تسهیل صدور روادید، گسترش گردشگری مذهبی و درمانی و افزایش تعاملات دانشگاهی و نخبگانی میتواند پیوندهای دو ملت را مستحکمتر کند.
امروز تهران و اسلامآباد بیش از هر زمان دیگری به این جمعبندی رسیدهاند که آینده روابط دو کشور باید بر مبنای منافع مشترک و اراده مستقل دو طرف تعریف شود، نه بر اساس ملاحظات و رقابتهای بازیگران دیگر.
دومین سفر رئیسجمهور ایران به پاکستان در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ سفری که میتواند نقطه عطفی در تبدیل روابط دو کشور از یک همسایگی مهم به یک شراکت راهبردی و پایدار باشد. در هشتادمین سال روابط دیپلماتیک ایران و پاکستان، پیام اصلی تهران و اسلامآباد روشن است: اراده سیاسی برای توسعه روابط وجود دارد و دو کشور مصمم هستند ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و امنیتی خود را به فرصتهایی برای همکاری همهجانبه تبدیل کنند.
