بندر بربره در شاخ آفریقا در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین چالشهای ژئوپلیتیکی منطقه است. انتشار تصاویر ماهوارهای از توسعه زیرساختهای نظامی این منطقه، گمانهزنیها درباره ایجاد یک پایگاه راهبردی اسرائیل در نزدیکی تنگه بابالمندب را تقویت کرده؛ تحولی که میتواند معادلات امنیتی دریای سرخ، شاخ آفریقا و حتی توازن قدرت در غرب آسیا را تحت تأثیر قرار دهد.
ایرانویو۲۴ – جهان
انتشار تصاویر ماهوارهای از فرودگاه بربره در سومالیلند، بار دیگر توجه محافل امنیتی و راهبردی را به روند گسترش حضور نظامی اسرائیل در پیرامون دریای سرخ جلب کرده است. بر اساس این گزارش، زیرساختهای این فرودگاه طی ماههای اخیر بهگونهای توسعه یافته که قابلیت پشتیبانی از عملیاتهای اطلاعاتی، پهپادی و هوایی در مقیاس منطقهای را فراهم میکند؛ اقدامی که میتواند بخشی از راهبرد بلندمدت تلآویو برای ایجاد کمربند نفوذ در شاخ آفریقا و کنترل مسیرهای حیاتی دریایی ارزیابی شود.
تصاویر منتشرشده از توسعه قابل توجه تأسیسات فرودگاه حکایت دارد؛ از جمله احداث دستکم ۱۲ پناهگاه تقویتشده، ایجاد آشیانههای جدید برای جنگندهها و پهپادها، توسعه زیرساختهای لجستیکی و ساخت یک اسکله در مجاورت این مجموعه. چنین تحولاتی نشان میدهد که بربره صرفاً یک مرکز پشتیبانی نیست، بلکه میتواند به یک پایگاه چندمنظوره برای عملیاتهای شناسایی، مراقبت و در صورت لزوم اقدام نظامی تبدیل شود.
بربره؛ یک گره ژئوپلیتیکی در معادلات دریای سرخ
اهمیت راهبردی بربره بیش از هر چیز به موقعیت جغرافیایی آن بازمیگردد. این بندر در فاصله حدود ۲۶۰ کیلومتری سواحل یمن قرار دارد و در مجاورت تنگه بابالمندب، یکی از مهمترین گذرگاههای تجارت جهانی، واقع شده است. بخش قابل توجهی از انتقال انرژی و کالا میان آسیا، اروپا و آفریقا از این مسیر انجام میشود و هرگونه حضور نظامی مؤثر در این منطقه، بر معادلات امنیت دریایی و تجارت بینالمللی تأثیرگذار خواهد بود.
برای اسرائیل، بربره میتواند نقش یک «پایگاه پیشروی راهبردی» یا به تعبیر برخی تحلیلگران، «ناو هواپیمابر زمینی» را ایفا کند؛ پایگاهی که امکان رصد تحولات جنوب دریای سرخ، خلیج عدن و بخشهایی از شمال اقیانوس هند را فراهم ساخته و ظرفیت واکنش سریع به تهدیدات احتمالی علیه خطوط کشتیرانی این رژیم را افزایش میدهد.
تثبیت یک محور نوظهور منطقهای
تحولات اخیر نشان میدهد که حضور اسرائیل در سومالیلند صرفاً یک همکاری تاکتیکی نیست، بلکه بخشی از یک الگوی گستردهتر برای توسعه عمق راهبردی در شاخ آفریقا به شمار میرود.
به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل در اواخر سال ۲۰۲۵، سفر وزیر خارجه این رژیم به منطقه در ابتدای ۲۰۲۶ و متقابلاً سفر رئیس دولت خودخوانده سومالیلند به تلآویو، بیانگر روندی هدفمند برای نهادینهسازی یک طرح منطقهای است.
این الگو شباهت قابل توجهی با توسعه همکاریهای امنیتی اسرائیل و امارات پس از توافقهای عادیسازی روابط دارد؛ مدلی که در آن، همکاریهای اقتصادی و سیاسی به تدریج به ایجاد زیرساختهای اطلاعاتی و نظامی منجر میشود. برخی ارزیابیهای راهبردی نیز از شکلگیری یک محور همکاری میان اسرائیل، سومالیلند، امارات متحده عربی و اتیوپی سخن میگویند؛ محوری که میتواند توازن قدرت در شاخ آفریقا و حوزه دریای سرخ را دستخوش تغییر کند.
پیامدهای امنیتی برای ایران
از منظر امنیت منطقهای، استقرار زیرساختهای نظامی اسرائیل در بربره میتواند دو پیامد بالقوه برای جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.
نخست، ایجاد یک سکوی اطلاعاتی و عملیاتی در جنوب دریای سرخ که با استقرار سامانههای شنود الکترونیکی، پهپادهای دوربرد و تجهیزات شناسایی، دامنه رصد تحرکات دریایی و هوایی در بخش وسیعی از منطقه را گسترش دهد. این ظرفیت، در صورت تکمیل، بخشی از شبکه پایش منطقهای اسرائیل را در پیرامون محیط امنیتی ایران تقویت خواهد کرد.
دوم، افزایش توان نظارتی بر مسیرهای کشتیرانی و انتقال انرژی در بابالمندب؛ گذرگاهی که کشتیهای تجاری و نفتکشهای ایرانی برای دسترسی به کانال سوئز و بازارهای اروپایی از آن عبور میکنند. در شرایط تشدید تنشهای منطقهای، چنین حضوری میتواند به ابزاری برای اعمال فشار بر خطوط مواصلاتی و تجارت دریایی تبدیل شود.
با این حال، تجربه تحولات نظامی سالهای اخیر نشان داده است که معادلات بازدارندگی در منطقه صرفاً به استقرار پایگاههای نظامی محدود نیست و بازیگران منطقهای، از جمله ایران، با توسعه توانمندیهای موشکی، پهپادی و دریایی، ظرفیت قابل توجهی برای پاسخ متقابل و حفظ موازنه راهبردی ایجاد کردهاند.
پیامدهای منطقهای فراتر از ایران
گسترش نفوذ اسرائیل در سومالیلند صرفاً یک مسئله دوجانبه میان تهران و تلآویو نیست، بلکه میتواند پیامدهای گستردهای برای ساختار امنیتی غرب آسیا و شاخ آفریقا داشته باشد.
حضور فعال اسرائیل در بربره، امکان اثرگذاری بیشتر این رژیم بر معادلات دریای سرخ و بابالمندب را فراهم کرده و میتواند آزادی عمل راهبردی بازیگران منطقهای، از جمله عربستان سعودی، را در پروندههای یمن، شرق آفریقا و اقیانوس هند تحت تأثیر قرار دهد. همچنین تقویت نقش امارات به عنوان شریک کلیدی این راهبرد، احتمالاً رقابتهای ژئوپلیتیکی در حوزه خلیج فارس و شاخ آفریقا را وارد مرحلهای جدید خواهد کرد.
در مجموع، تحولات بربره را باید بخشی از رقابت بزرگتر بر سر کنترل مسیرهای دریایی، کریدورهای تجاری و نقاط راهبردی پیرامون دریای سرخ دانست؛ رقابتی که در سالهای آینده میتواند به یکی از مهمترین مؤلفههای بازآرایی نظم امنیتی منطقه تبدیل شود.
سومالیلند؛ حلقه جدید محاصره ژئوپلیتیکی عربستان در راهبرد مشترک اسرائیل – آمریکا – امارات
