آیا میدانستید برنجی که روی سفره ایرانیها مینشیند، میتواند با مصرف آب بسیار کمتری رشد کند؟ این معجزه علمی نتیجه سالها تحقیق با یک فناوری پیشرفته است.
ایرانویو24- علمی
برنج یکی از اصلیترین محصولات غذایی در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی است؛ محصولی که کشت آن بهطور سنتی وابستگی شدیدی به آب دارد. این در حالی است که کشور ما در سالهای اخیر با کاهش شدید منابع آبی، افت بارندگی و فشار روزافزون بر منابع آب زیرزمینی روبهرو بوده است.از سوی دیگر محدودیت منابع آب باعث شده کشت برنج در بسیاری از استانها با چالش جدی مواجه شود. این شرایط، کشور را در برابر دو نیاز متضاد قرار داده است؛ از یکسو لزوم تأمین امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات برنج و از سوی دیگر ضرورت مدیریت مصرف آب و سازگاری با اقلیم خشک و نیمهخشک ایران.
چرا روشهای سنتی دیگر پاسخگو نیستند؟
در چنین شرایطی، تکیه بر روشهای سنتی کشاورزی پاسخگوی نیازهای آینده نخواهد بود. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که عبور از بحران آب بدون بهرهگیری از فناوریهای نوین و دانشبنیان امکانپذیر نیست. یکی از این راهکارهای نوین، استفاده از فناوری هستهای در کشاورزی است؛ فناوریای که بهصورت علمی، امکان اصلاح بذرها و تولید ارقامی با مصرف آب کمتر و مقاومت بالاتر در برابر تنشهای محیطی را فراهم میکند.به همین دلیل، استفاده از فناوری هستهای در اصلاح ارقام برنج، نه یک انتخاب لوکس، بلکه پاسخی علمی و راهبردی به بحران آب و امنیت غذایی کشور محسوب میشود.
فناوری هستهای چگونه به اصلاح برنج کمک میکند؟
فناوری هستهای در این زمینه معمولا شامل روشهای پرتودهی و جهشزایی هدفمند با استفاده از پرتوهای گاما یا دیگر اشعهها است. در این روش، بذرهای برنج در محیطهای کنترلشده پرتودهی میشوند تا ویژگیهای مفید آنها تقویت شود؛ از جمله مقاومت بیشتر به خشکی و شوری، تحمل بالاتر در برابر آفات و افزایش عملکرد محصول؛ این مزایا همگی از نتایج گزارش شده در مطالعات و پروژههای برنج هستهای در ایران و جهان هستند. این مزایا برنج را پربازدهتر و سازگارتر با شرایط دشوار محیطی میکند. این روش یکی از زیرشاخههای برنج هستهای یا کشاورزی هستهای است.
برنج هستهای خاصیت رادیواکتیو ندارد
نکته مهم و قابل توجه دیگر آن است که بذرهای اصلاحشده با این روش، هیچگونه پرتو یا خاصیت رادیواکتیو در خود ندارند و پس از پایان فرایند پرتودهی، کاملا مشابه بذرهای معمولی کشت میشوند. پرتودهی صرفا ابزاری برای ایجاد تنوع ژنتیکی اولیه است و در محصول نهایی اثری از اشعه باقی نمیماند. به همین دلیل، این روش سالهاست در بسیاری از کشورهای جهان تحت نظارت نهادهای علمی و بینالمللی مورد استفاده قرار میگیرد و از نظر ایمنی غذایی، مورد تأیید مراجع تخصصی قرار دارد.
تجربه ایران در تولید برنج هستهای
در این راستا در کشور برنج هستهای شهریار دیماه سال 99 در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری رونمایی شد. این برنج با پرتو دهی اشعه گاما از چشمه کیالیت ۶۰ بار در ۲۰۰ گری روی رقم پر محصول با هدف دستیابی به لاین برتر موتانت زودرس، پاکوتاه و همچنین عملکرد بالا و کیفیت مطلوب است.همچنین بیش از هشت تن در هر هکتار عملکرد داشته و زودرس بودن، رسیدگی همزمان با طارم هاشمی از نشا کاری تا برداشت (حدود ۹۰ روز) از ویژگیهای این برنج می باشد.این رقم برنج به پاس تلاش های شهید شهریاری در صنعت هستهای کشور به نام ایشان مزین شد.
«کیان» و «هستی»؛ گامهای جدید در برنج هستهای
آبانماه امسال نیز اعلام شد که دانشمندان و متخصصان ایرانی با پشتوانه 13 سال تحقیق و پژوهش موفق به تولید برنجهای ایرانی «کیان» و «هستی» با استفاده از فناوری هستهای شدند.دراین راستا معاون امور بینالملل، حقوقی و مجلس سازمان انرژی اتمی ایران با اشاره به نقش صنعت هستهای در کشاورزی گفت: در حوزه کشاورزی، نمونهای از پیشرفتهای کشور ما را میتوان در تولید بذر «برنج کیان و هستی» مشاهده کرد که باعث شده بازده تولید برنج در برخی مناطق از 2 تن به ۸ تن در هر هکتار برسد. این پیشرفتها به دلیل استفاده از فناوریهای نوین کشاورزی است که میتواند بهصورت چشمگیری در بهبود تولیدات کشاورزی موثر باشد.
افزایش برداشت؛ نتیجه ورود فناوری هستهای به کشت برنج
مهرماه امسال نیز محمد اسلامی رئیس سازمان انرژی اتمی خاطرنشان کرد: امروز در حوزه برنج، نمونههایی از ارقام تولید شده با روش پرتودهی که در اختیار کشاورزان قرار گرفته است، تا سه برابر افزایش برداشت در هکتار را نشان میدهد که تحول بزرگی در کشاورزی است.
