امضای تفاهمنامه ۱۴ مادهای اسلامآباد میان روسای جمهور ایران و آمریکا، ضمن پایان دادن به جنگ تحمیلی، دستاوردهای بیسابقهای برای جمهوری اسلامی ایران به همراه داشته است؛ از آزادسازی داراییهای بلوکهشده و عقبنشینی رژیم صهیونیستی از لبنان گرفته تا تأکید بر حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و تعهد آمریکا به عدم اقدام علیه امنیت ملی ایران.
ایران ویو ۲۴ – سیاست خارجی
شامگاه چهارشنبه، ایران رسماً از امضای تفاهمنامه اسلامآباد خبر داد؛ توافقی که به جنگ تجاوزکارانه آمریکا علیه کشورمان پایان میدهد. این یادداشت تفاهم به امضای مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، رسیده است. در ادامه، مفاد ۱۴ گانه این توافق به زبان ساده تشریح میشود:
۱- پایان جنگ: بر اساس بند یک، جنگ ایران و آمریکا به طور کامل خاتمه مییابد، وحدت عرصهها حفظ شده و جنگ در لبنان نیز باید متوقف شود. مهمتر اینکه با تصریح بر «تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان»، مناطق اشغالی باید از حضور رژیم صهیونیستی پاکسازی شده و این رژیم از لبنان عقبنشینی کند.
۲- تعهد آمریکا به حاکمیت ایران: برای نخستین بار در ۴۷ سال گذشته، آمریکا متعهد میشود که به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران احترام گذاشته و از هرگونه اقدام ضدحاکمیتی و ضدامنیت ملی دست بردارد.
۳- مذاکرات ۶۰ روزه برای توافق نهایی: این تفاهم، یک توافق اولیه با اقدامات مشخص است و مذاکرات برای دستیابی به توافق قطعی در مدت ۶۰ روز آینده ادامه خواهد یافت.
۴- رفع محاصره دریایی و خروج نظامیان آمریکا: محاصره دریایی باید طی ۳۰ روز برداشته شود، اما به دلیل امتیازات شب آخر، این محاصره پیش از هر تعهدی از سوی آمریکا لغو شده و کشتیهای ایرانی بدون مشکل در آبهای آزاد تردد دارند. همچنین آمریکا موظف است ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای نظامی خود را از اطراف ایران خارج کند.
۵- نقش تعیینکننده ایران در تنگه هرمز: ایران، وضعیت اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز را تعیین میکند و در این باره با عمان گفتگو خواهد کرد. دریافت هزینههای خدمات دریایی تثبیت شده و صرفاً به مدت ۶۰ روز دریافت آن به تعویق افتاده است. ایران همچنین درباره مسائل خلیج فارس (نه تنگه هرمز) با کشورهای ساحلی گفتگو کرده و حقوق ساحلی آنان حفظ خواهد شد.
۶- تأمین مالی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی: آمریکا با کمک کشورهای حاشیه خلیج فارس، باید ۳۰۰ میلیارد دلار تأمین مالی کند تا ایران بتواند برنامه بازسازی و توسعه اقتصادی را پیش ببرد. این بند برای جلوگیری از تجربه برجام (عدم سرمایهگذاری پس از رفع تحریم) اضافه شده است. مذاکرات کنونی قطر و امارات با ایران در همین زمینه است و احتمال پیوستن چین نیز وجود دارد. غرامت و بازسازی ناشی از جنگ نیز از همین محل تأمین میشود.
۷- رفع کامل تحریمها: تمام تحریمهای داخلی و بینالمللی علیه ایران باید برداشته شود. برای ایران شیوه و فرآیند برداشتن تحریمها مهم نیست، بلکه نتیجه آن اهمیت دارد. آمریکا مستقیماً موظف است حتی تحریمهای سازمان ملل را نیز لغو کرده و مشکلات را با متحدان خود حل نماید.
۸- تعهد هستهای بدون خروج مواد از کشور: ایران تعهد میدهد که سلاح هستهای نسازد، اما مذاکره درباره جزئیات هستهای به بعد از اجرای تعهدات آمریکا موکول شده است. مواد هستهای از ایران خارج نمیشود و صرفاً رقیقسازی در داخل کشور انجام میشود. این در حالی است که خط قرمز ترامپ، خروج مواد از ایران بود که در این متن محقق نشده است. نیازهای هستهای ایران، مبنای هرگونه توافق بعدی خواهد بود.
۹- توقف تحریمها و نیروگذاری جدید در دوره مذاکرات: آمریکا در مدت ۶۰ روز مذاکره، نه تحریم جدیدی اضافه میکند و نه نیروی نظامی بیشتری مستقر مینماید. ایران نیز وضعیت هستهای خود را بدون تغییر نگه میدارد (وضعیتی که در ده ماه گذشته تغییری نداشته است). نکته مهم: ایران هیچ تعهدی درباره مسائل نظامی خود به طرف مقابل نمیدهد.
۱۰- فروش آزاد نفت و پتروشیمی: برای نخستین بار در هشت سال گذشته، ایران در دوران مذاکرات ۶۰ روزه، بدون هیچ محدودیتی میتواند نفت و فرآوردههای پتروشیمی بفروشد و مبالغ آن را دریافت کند. این بند ماهانه بیش از ۵ میلیارد دلار درآمد مستقیم برای کشور به همراه دارد که یکی از امتیازات نقدی این تفاهم است.
۱۱- آزادسازی داراییهای بلوکهشده: تمام مبالغ بلوکهشده در اختیار ایران قرار میگیرد و ایران میتواند به صلاحدید خود در موضوعات مختلف هزینه کند. آمریکا نیز باید تمام تأییدیههای لازم را صادر کند. بر اساس سند امضا شده توسط نخستوزیر قطر، حداقل ۱۲ میلیارد دلار در روزهای اول در دسترس ایران خواهد بود. در صورت عدم اجرای این بند، ایران تعهدات خود را اجرایی نخواهد کرد.
۱۲- سازوکار نظارت بر اجرا: یک سازوکار اجرایی برای نظارت بر حسن اجرای تفاهم ایجاد میشود، اما از نظر ایران، اصلیترین تضمینکننده توافق، قدرت و توانمندی خود کشور است.
۱۳- اجرای دو مرحلهای: مواردی که باید بلافاصله پس از امضا اجرایی شوند، مشخص شده است. عبارت «منحصراً» درباره این موارد، به معنای حذف قطعی موضوعات موشکی و منطقهای از میز مذاکرات است. در مرحله اول، امتیازات نقدی (آزادسازی مبالغ، رفع محاصره، لغو تحریم نفت و پایان جنگ) گرفته میشود و مرحله دوم، مذاکرات درباره تعهدات نسیه (مانند بازگشایی تنگه هرمز و مسائل هستهای) خواهد بود.
۱۴- تأیید نهایی با قطعنامه شورای امنیت: توافق نهایی با یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل تأیید میشود که در عرف جهانی، بالاترین سطح تعهد حقوقی محسوب میگردد.
