تحولات تازه در سوریه با ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار نظامی و حاکمیتی دمشق، اعطای امتیازات جدید به کردها و استقبال ترکیه، معادلات امنیتی و سیاسی منطقه را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ روندی که میتواند هم جایگاه آنکارا در شمال سوریه و هم آینده مسئله کردها در منطقه را تحتتأثیر قرار دهد.
علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه
تحولات داخلی سوریه در روزهای گذشته تأثیر عمیقی بر سیاستهای آینده این کشور خواهد داشت و همچنین بازتابهای وسیعی در منطقه داشته است.
چه اتفاقی بین نیروهای دموکراتیک سوریه و دولت دمشق افتاد؟
ماجرا از این قرار است که طی روزهای گذشته، مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، با اعلام انحلال این گروه و ادغام آن در ارتش سوریه گفت: میخواهیم امروز سرآغازی برای گذار حقیقی از میادین جنگ به سوی سازندگی باشد.
پس از این اعلام بود که احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، در حکمی مظلوم عبدی را بهعنوان مشاور سیاسی خود اعلام کرد.
علاوه بر مظلوم عبدی، الهام احمد، رئیس مشترک نیروهای دموکراتیک سوریه، بهعنوان مسئول پرونده کردها در پارلمان سوریه منصوب شد.
پیش از این نیز، سپان حمو، فرمانده یگانهای مدافع خلق یا ی.پ.گ، در حکمی بهعنوان معاون منطقه شمالی وزیر دفاع سوریه منصوب شده بود.
بنابر توافق طرفین، قرار است نیروهای کرد نظامی در قالب ۴ تیپ در شمال و شرق سوریه مشغول به فعالیت شوند.
همچنین بر اساس حکمی از سوی احمد الشرع، تحصیل تعدادی از واحدهای درسی به زبان کردی در مناطق کردنشین مجاز شناخته شده و حتی در نمره نهایی آزمون ورودی دانشگاههای سوریه نیز تأثیرگذار خواهد بود.
اعطای تابعیت به اتباع کرد سوری در شمال این کشور نیز آغاز خواهد شد.
این انتصابات و احکام نشان داد که روند ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتش و نهادهای حاکمیتی این کشور با توافق طرفین، بهتدریج در حال طیشدن است.
موضع ترکیه چیست؟
بلافاصله بعد از این اتفاقات، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در پیامی با تبریک نسبت به تحولات رخداده در سوریه نوشت: دوست و دشمن بدانند که در منطقه ما تاریخ از نو نوشته میشود و ترکیه به آن جهت میدهد. همچنین جلوی این مسیر را کسی نمیتواند بگیرد.
این موضع نشان داد که دولت ترکیه نیز از اتفاقات راضی بوده و آن را با خوشحالی تعقیب میکند.
پس از آن نیز، براساس دستور جمهور ترکیه، مقرر شد که دیپلماتهای سوری، بدون نیاز به روادید، بهمدت ۹۰ روز حق ورود به ترکیه را داشته باشند.
برخی گمانهزنیها یکی از اهداف این دستور را سفر مظلوم عبدی به ترکیه و دیدارش با مقامات سیاسی-امنیتی این کشور و همچنین دیدار با عبدالله اوجالان، سرکرده پ.ک.ک، ارزیابی میکنند؛ زیرا این اقدام میتواند روند «ترکیه بدون ترور» را که عبارت است از مذاکرات حاکمیت ترکیه با پ.ک.ک، تسهیل کند.
اساساً از همان روزهای آغازین سقوط دولت اسد در سوریه، موضع دولت ترکیه این بود که نیروهای دموکراتیک سوریه یا باید خلع سلاح شوند یا در ارتش این کشور ادغام شده و بدون حفظ موجودیت مستقل، در چارچوب ارتش سوریه ادامه حیات داشته باشند.
کارشناسان ترکیه درباره تحولات چه میگویند؟
درباره تحولات رخداده، رسانهها و کارشناسان سیاسی در ترکیه در موضع متفاوت هستند.
جریانی که نزدیک به دولت ترکیه است، بر این اعتقاد است که آنچه ترکیه میخواست رخ داده و تهدید نیروهای دموکراتیک سوریه با این اتفاقات بهصورت کامل از مرزهای جنوبی ترکیه دور شده و از بین رفته است.
آنها با اشاره به سخنان اردوغان و دیگر مقامات ارشد ترکیه که بارها تأکید کرده بودند تحت هیچ شرایطی اجازه تشکیل کانتون یا دولت را به کردهای سوریه در شمال این کشور نخواهند داد، یادآور میشوند که سرانجام پس از یک دهه، خواستههای آنکارا محقق شده است.
اما در سوی دیگر، منتقدان بر این باورند که خوشحالی و جشن بهراهافتاده در این خصوص معنا ندارد؛ زیرا نیروهای دموکراتیک سوریه امتیازات زیادی از دمشق گرفته است. بر این اساس، این گروه، اولاً در قالب ۴ تیپ نظامی مستقل در شمال و شرق این کشور مستقر خواهند شد که ساختار نظامی آنها را حفظ میکند.
ثانیاً مظلوم عبدی، الهام احمد و سپان حمو که فرماندهان این گروه نظامی بوده و تحت تعقیب و در لیست تروریستی ترکیه قرار داشتند، امروز بهعنوان مقامات رسمی سوریه منصوب شدهاند و ازاینپس ترکیه نمیتواند به دلیل اقدامات تروریستی که علیه نیروهای نظامی ترکیه داشتهاند، اقدام خاصی انجام دهد.
ثالثاً اداره مناطق کردنشین به خود کردها سپرده شده و این اتفاق میتواند در بلندمدت تأثیراتی بر مناطق کردنشین جنوب ترکیه داشته باشد.
چه چیزی عاید ترکیه شد؟
از ابتدای سالهای ۲۰۱۱ به این سو که اوضاع سوریه بههم ریخته و وارد جنگ داخلی شد، نیروهای کرد شمال این کشور که دنباله سوری پ.ک.ک بودند، از فرصت بهدستآمده استفاده کرده و مناطقی را به تصرف خود درآوردند تا کانتون یا اداره مستقل خود را شکل دهند.
این اتفاق زنگ خطر امنیتی را برای ترکیه به صدا درآورد که به همین بهانه اقدام به لشکرکشی به شمال سوریه کرده و چند نقطه از شمال سوریه را برای ایجاد منطقه حائل یا قطعکردن پیوستگی حضور نیروهای قسد، به اشغال درآورد.
این روند و مقابله با نیروهای قسد ادامه داشت تا سقوط دولت اسد و پس از آن روی کار آمدن عناصر تحریرالشام و جبهه النصره که تحت فرماندهی محمد الجولانی یا احمد الشرع به حکومت رسیدند.
آنکارا از نزدیکی این جریانات به خود استفاده کرده و خط سیاسی خود مبنی بر خلع سلاح قسد را دنبال کرد که با فرازونشیبهایی همراه بود.
مهمترین مانع در این بین، موضع واشنگتن بود؛ زیرا در پنتاگون و کنگره آمریکا، رویکرد بر این بود که از قسد حمایت شود. در همین چارچوب بود که سالانه بودجهای حدود ۱۳۰ میلیون دلار را به این گروه اختصاص میدادند.
با روی کار آمدن ترامپ و انتصاب نماینده ویژه برای سوریه، وضعیت متفاوت شد؛ زیرا تام باراک، نماینده ویژه ترامپ، نیز با آنکارا در راستای لزوم ادغام قسد در ارتش سوریه همعقیده بود و آن را در شرایط فعلی به سود منافع آمریکا در منطقه میدانست.
همین اشتراک منافع بین آنکارا، واشنگتن و دمشق باعث فشار مضاعف بر مظلوم عبدی و قسد شده و سرانجام فرمانده این گروه تصمیم به تغییر راهبرد و انحلال و ادغام گرفت.
در جمعبندی میتوان گفت که در حال حاضر، با توجه به همراستایی منافع آنکارا، واشنگتن و دمشق در ادغام قسد در ارتش ترکیه، نقش مظلوم عبدی در ادامه روند «ترکیه بدون ترور» و افزایش نفوذ ترکیه در کردهای شمال سوریه با این تحولات، به نظر میرسد که ترکیه به خواستههای خود درباره وضعیت کردها در شمال سوریه رسیده باشد؛ هرچند امتیازات دادهشده به نیروهای دموکراتیک سوریه، از جمله رسمیتیافتن عید نوروز و اداره مناطق کردنشین بهدست کردها، میتواند در آینده دردسرهایی برای آنکارا بههمراه داشته باشد.
