سفر رومن گوفمن، رئیس موساد، به واشنگتن در میانه اختلافنظرهای راهبردی در آمریکا و اسرائیل درباره نحوه مواجهه با ایران، بار دیگر نقش دستگاه اطلاعاتی اسرائیل در شکلدهی به تصمیمات امنیتی آمریکا را در کانون توجه قرار داده است.
ایران ویو۲۴ ـ جهان
سفر رومن گوفمن، رئیس موساد، به واشنگتن در شرایطی انجام شده است که تجربه دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه علیه ایران، بار دیگر اهمیت نقش شبکههای اطلاعاتی، عملیات پنهان و سازوکارهای تصمیمسازی امنیتی در شکلگیری معادلات نظامی آمریکا و اسرائیل را برجسته کرده است. دیدار رئیس موساد با جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، را میتوان در چارچوب تلاش تلآویو برای اثرگذاری بر ارزیابیهای اطلاعاتی واشنگتن و جهتدهی به تصمیمات راهبردی دولت ترامپ تحلیل کرد؛ تلاشی که هدف آن صرفاً انتقال اطلاعات نیست، بلکه میتواند معطوف به شکلدهی به برداشت آمریکا از احتمال آغاز مجدد جنگ باشد.
۱. مأموریت گوفمن؛ عبور از همکاری اطلاعاتی به مهندسی تصمیم
سفر اخیر رئیس موساد به آمریکا را نمیتوان صرفاً یک دیدار معمول در چارچوب همکاریهای اطلاعاتی میان دو متحد ارزیابی کرد. این سفر در مقطعی حساس از شرایط داخلی واشنگتن و تلآویو انجام شده است؛ مقطعی که اختلافنظر بر سر آینده جنگ با ایران، به یکی از مهمترین مسائل داخلی و همچنین محورهای رایزنیهای امنیتی دو طرف تبدیل شده است.
چنانکه وبسایت آمریکایی آکسیوس به قلم باراک راوید مینویسد، رومن گوفمن در واشنگتن با جان رتکلیف، رئیس سیا، دیدار کرده و این سفر در چارچوب تلاش بنیامین نتانیاهو برای متقاعد کردن دونالد ترامپ به ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران ارزیابی میشود.
در واقع، از منظر نویسنده اسرائیلی ـ آمریکایی آکسیوس نیز، ارتباط مستقیم رئیس موساد با رئیس سیا، فرصتی برای روایتسازی اطلاعاتی اسرائیل از وضعیت ایران و تأثیرگذاری بر اولویتهای امنیتی واشنگتن فراهم میکند.
بدینترتیب، برخی ناظران دیگر نیز یکی از اهداف احتمالی سفر گوفمن را جلوگیری از تغییر اولویتهای دولت ترامپ در قبال ایران پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای ارزیابی کردهاند.
گزارش آکسیوس حاکی از آن است که نتانیاهو خواهان بازگشت به گزینه نظامی است، در حالی که ترامپ در مقطع مورد بحث ترجیح داده است فشار اقتصادی و محاصره دریایی را ادامه دهد و امکان دستیابی به توافق را نیز بررسی کند.
اما اهمیت سفر گوفمن به واشنگتن و دیدار او با رتکلیف، در جایگاه نهادی سیا نیز نهفته است. این سازمان یکی از مهمترین مراکز تولید و ارزیابی اطلاعات راهبردی در ساختار امنیت ملی آمریکا است و ارزیابیهای آن میتواند بر تصمیمات رئیسجمهور، شورای امنیت ملی و سایر نهادهای نظامی و امنیتی تأثیر بگذارد.
البته، چنانکه روزنامه نیویورکتایمز در گزارش افشاگرانه خود درباره چگونگی تصمیمسازی برای آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۶ روایت میکند، پیش از جنگ ۴۰ روزه نیز این نتانیاهو و تیم امنیتی همراه او بودند که تلاش کردند تصمیم به جنگ را به کاخ سفید تحمیل کنند.
بر اساس گزارش تحقیقی روزنامه نیویورکتایمز به قلم جاناتان سوان و مگی هابرمن که در ۷ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد، نقش موساد در طرح ارائهشده از سوی بنیامین نتانیاهو به دونالد ترامپ، صرفاً به جمعآوری اطلاعات و شناسایی اهداف نظامی محدود نبود. در نشست محرمانه ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ در اتاق وضعیت کاخ سفید، دیوید بارنیا، رئیس وقت موساد، از طریق ارتباط تصویری در کنار نتانیاهو و مقامهای نظامی اسرائیل در جلسه حضور داشت. نتانیاهو و تیمش طرحی را تشریح کردند که بر اساس آن، حملات نظامی گسترده میتوانست با اقدامات اطلاعاتی و تحریک اعتراضات داخلی همراه شود و در نهایت به سقوط جمهوری اسلامی منجر شود.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز، ارزیابی اطلاعاتی موساد این بود که پس از هدف قرار گرفتن رهبران ارشد جمهوری اسلامی، زمینه برای ازسرگیری اعتراضات خیابانی فراهم میشود. موساد مدعی بود میتواند با عملیات اطلاعاتی، تحریک ناآرامیها و کمک به شکلگیری شورش، مخالفان حکومت را به حرکت درآورد و شرایط سقوط نظام سیاسی را ایجاد کند. این در حالی بود که ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا با خوشبینی موساد تفاوت جدی داشت.
در اینجا باید میان دو مفهوم تمایز قائل شد: «همکاری اطلاعاتی» و «نفوذ در فرآیند تصمیمسازی». اولی به تبادل دادهها و تحلیل مربوط است؛ دومی زمانی شکل میگیرد که یک طرف بتواند از طریق انتخاب اطلاعات، برجستهسازی تهدیدها و جهتدهی به تفسیر دادهها، بر برداشت و تصمیم طرف مقابل اثر بگذارد.
بنابراین، آنچه از کنار هم قرار دادن این گزارشها به دست میآید، این است که موساد در طراحی سناریوی جنگ علیه ایران، تنها یک نهاد پشتیبان اطلاعاتی نبود، بلکه در پی تحمیل اراده خود به نهادهای اطلاعاتی آمریکا و رئیسجمهور این کشور نیز بود.
۲. تجربه دو جنگ؛ اهمیت پیوند تصمیم نظامی با ارزیابی مستقل اطلاعاتی
تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه علیه ایران، اهمیت پیوند میان اقدام نظامی و ارزیابیهای دقیق اطلاعاتی را در معادلات امنیتی شرایط جاری برجسته کرده است.
این دو جنگ نشان دادند که جنگ علیه ایران صرفاً به عرصه نبرد متعارف محدود نمیشود و ابعاد اطلاعاتی، سایبری، عملیاتی، روانی و سیاسی نیز در آن نقش تعیینکننده دارند.
در چنین چارچوبی، سفر گوفمن در کنار تجربه درگیریهای گذشته و نقش القائات موساد بر محاسبات آمریکا، میتواند به تبیین سناریوهای آینده پیرامون جنگ تحمیلی علیه ایران کمک کند.
در همین رابطه، تحول اخیر درباره استیضاح پیت هگست که بار دیگر ظرفیت آیپک برای تأثیرگذاری بر فضای تصمیمگیری مجلس نمایندگان آمریکا را آشکار کرد، نیز هشداری دوباره درباره تلاش اسرائیل برای اثرگذاری بر فرآیند تصمیمسازی در آمریکا است.
بدینترتیب، اختلافنظر میان ترامپ و نتانیاهو درباره ازسرگیری جنگ را میتوان یکی از متغیرهای مهم در معادلات امنیتی پیشرو دانست.
۳. متغیر داخلی اسرائیل؛ پیوند بحران سیاسی در تلآویو با تصمیم سازی در واشنگتن
یکی دیگر از ابعاد مهم سفر رئیس موساد، همزمانی آن با تحولات سیاسی داخلی اسرائیل است. در حالی که گروههای اپوزیسیون اسرائیل بهشدت معتقدند نتانیاهو برای تغییر روندهای سیاسی داخلی رژیم به دنبال جنگ است، بر اساس شواهد موجود، به نظر میرسد نتانیاهو درصدد است مسئولیت تصمیم به جنگ را بار دیگر متوجه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کند.
در این سناریو، ترامپ با پذیرفتن ورود دوباره به جنگ، اتهام تلاش برای آغاز جنگ را از نتانیاهو دور میکند. در این میان، تلاش موساد برای جهتدهی به تحلیلهای سیا میتواند بار دیگر نقش مهمی ایفا کند.
جمعبندی
سفر رومن گوفمن به واشنگتن را میتوان بخشی از تلاش اسرائیل برای حفظ و تقویت نفوذ اطلاعاتی و راهبردی خود در ساختار تصمیمسازی آمریکا درباره ایران ارزیابی کرد.
مسئله اصلی، صرفاً همکاری موساد و سیا نیست؛ بلکه تلاش برای تأثیرگذاری بر این است که واشنگتن ایران را چگونه ارزیابی کند، چه سطحی از تهدید برای آن تعریف کند و در نهایت کدام گزینه را برای مواجهه با تهران انتخاب کند.


