در حالی که تنشهای منطقهای از غزه و لبنان تا دریای سرخ همچنان در سطحی بیسابقه ادامه دارد، نشانههایی از گشایش دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن بار دیگر توجه ناظران بینالمللی را به خود جلب کرده است. گفتوگوهای اخیر، اگرچه هنوز در چارچوبی محدود و غیرعلنی دنبال میشود، اما از یک واقعیت مهم پرده برمیدارد. نه ایران و نه آمریکا تمایلی به ورود به فاز تشدید بحران ندارند. همزمان، هر دو طرف به دلایل متفاوت، بیش از هر زمان دیگری به یک توافق نیازمندند؛ توافقی که از نگاه تهران میتواند مسیر رفع تحریمها را هموار کند و از منظر واشنگتن، تنها راه مهار پایدار برنامه هستهای ایران تلقی میشود.
زهرا ترابی – سیاست خارجی
سینا عضدی استاد دانشگاه جورج واشنگتن در گفتگو با ایران ویو24، در پاسخ به این پرسش که مذاکره غیر مستقیم ایران و امریکا با هدف کنترل تنش و جلوگیری از تشدید بحران است یا میتوان آن را نشانهای از حرکت بهسوی یک توافق پایدار دانست؟ گفت: میتواند هر دو باشد. به نظر من، هم تهران و هم واشنگتن علاقهای به تشدید تنش در منطقه ندارند. در عین حال، هر دو طرف به دلایل متفاوتی نیازمند رسیدن به یک توافق هستند. برای تهران، رفع تحریمها و توسعه اقتصادی برای دولت امری حیاتی است؛ و برای واشنگتن، دستیابی به توافق درباره برنامه هستهای ایران ضروری است، چرا که بدون توافق، تهران همواره میتواند برنامه هستهای خود را بازسازی کند. در حال حاضر، تمرکز مذاکرات هستهای بر دستیابی به یک چارچوب سیاسی است که در نهایت میتواند به یک توافق منجر شود.
وی درباره اینکه آیا کشورهای تروئیکا مجددا به نقش میانجیگری برمیگردند پاسخ داد: فکر نمیکنم. زیرا طی ۶–۷ سال گذشته، روابط ایران و سه کشور اروپایی (E3) به دلایل متعددی رو به تیرگی رفته است. از جمله حمایت ایران از روسیه در جنگ اوکراین، مسئله اتباع دوتابعیتی اروپایی در ایران، پرونده هستهای، و مهمتر از همه حمایت کشورهای تروئیکا از اسرائیل در جریان درگیریهای ماه ژوئن. به باور من، اروپاییهایی که زمانی در برابر آمریکا از ایران حمایت میکردند، اکنون مواضع خصمانهتری دارند. به همین دلیل نیز در مذاکرات به حاشیه رانده شدهاند.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه مذاکرات ایران و آمریکا را جدا از تحولات منطقهای مانند غزه، لبنان و دریای سرخ تحلیل کرد، یا این پروندهها عملاً به هم گره خوردهاند؟ بیان کرد: بله، این امکان وجود دارد. دقیقاً منطق برجام نیز همین بود؛ یعنی پرداختن به نقطه اختلاف اصلی میان ایران و آمریکا. اگر مسئله هستهای حلوفصل شود، میتوان درباره سایر موضوعات نیز گفتوگو کرد و به یک چارچوب سیاسی گستردهتر دست یافت.
عضدی درباره سناریو های پیش رو مذاکره تهران و واشنگتن بیان کرد: صادقانه بگویم، هیچکدام قطعی نیست. هر سناریویی ممکن است. به نظر میرسد هر دو طرف نسبت به دستیابی به توافق ابراز خوشبینی کردهاند، اما تا زمانی که توافقی حاصل نشود، همه سناریوها همچنان محتملاند.
وی در ادامه با اشاره به اینکه چرا مسقط برای مذاکرات انتخاب شد باتوجه به اینکه وعدههای صورت گرفته در استانبول بود پاسخ داد: به باور من، ایران تمایلی نداشت با دادن فرصت میزبانی به آنکارا، یک پیروزی دیپلماتیک برای ترکیه رقم بزند. افزون بر این، ترکیه عضو ناتو و رقیب ایران است. عمان اما کشوری دوست، بیطرف، و دارای سابقهای طولانی در میانجیگری میان ایران و ایالات متحده است.
این استاد دانشگاه در پایان با اشاره به حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات خاطرنشان کرد: به نظر من، این یک پیام روشن است که ترامپ میخواهد به تهران ارسال کند؛ پیامی مبنی بر اینکه ایالات متحده در عین ترجیح دادن راهحل دیپلماتیک، آمادگی استفاده از نیروی نظامی را نیز دارد.
