یک کارشناس اقتصادی با انتقاد از تداوم سیاستهای حمایتی ناکارآمد، تأکید میکند کالابرگ نهتنها تأثیری بر کنترل تورم ندارد، بلکه در صورت اجرای نادرست میتواند بستر جدیدی برای رانت و فساد ایجاد کند؛ بهگفته او، بهترین راه حمایت از اقشار آسیبپذیر، پرداخت یارانه نقدی یا کارت اعتباری و واگذاری اختیار مصرف به خود مردم است.
زهرا ترابی – اقتصادی
احمد جانجان، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با ایرانویو۲۴ درباره ابعاد مختلف اجرای طرح کالابرگ اظهار کرد: در مورد کالابرگ باید توجه داشت که اقتصاد ایران سالهاست زیر بار سیاستهای غلطی رفته که به نیت حمایت از مردم اجرا شده، اما در عمل نتیجه آنها حمایت از رانت بوده است. نمونه کلاسیک آن ارز ترجیحی است که قرار بود سفره مردم را بزرگتر کند، اما در نهایت به گشوده شدن جیب عدهای خاص منجر شد.
وی ادامه داد: حمایت از نوع کالایی یا نقدی برای رساندن یارانه به انتهای زنجیره مصرف، در اصل کار عاقلانهای است، اما شرط و شروط دارد. اگر قرار باشد این حمایتها به شکلی مبهم اجرا شود، عملاً دوباره رانت توزیع میکنیم. این حمایت باید فراگیر باشد و بهگونهای طراحی شود که واقعاً به دست مردم برسد؛ حتی اگر در قالب یک کارت اعتباری باشد. بهطوری که اگر کسی بخواهد از مرغفروشی سر کوچه خرید کند، امکانش را داشته باشد و مجبور نباشد حتماً از فروشگاههای زنجیرهای خرید کند.
جانجان در پاسخ به این سوال، آیا این روش میتواند مصرف واقعی کالاهای اساسی را هدفمند کرده و از هدررفت منابع جلوگیری کند؟ بیان کرد: بهترین حالت این است که یارانه نقدی یا اعتباری به انتهای زنجیره مصرف داده شود. مخالفتهایی که با این روش میشود، معمولاً به این نکته اشاره دارد که ممکن است مثلاً سرپرست خانوار معتاد باشد و یارانه به دست خانواده نرسد؛ در حالی که در حمایت کالایی هم همین مشکل وجود دارد.
او اضافه کرد: در عین حال، پرداخت یارانه نقدی یا کارت اعتباری عواید بهمراتب بیشتری نسبت به کالابرگ دارد. کالابرگ مستلزم تهیه، تأمین و توزیع اقلام مشخص است و در هر یک از این مراحل، احتمال بروز فساد بسیار بالاست؛ چه در تأمین کالا و چه در توزیع آن. وقتی یارانه بهصورت نقدی یا اعتباری پرداخت میشود، افراد میتوانند براساس نیاز واقعی خود تصمیم بگیرند. امروز میبینیم مردم برای دریافت گوشت در صفهای طولانی مقابل فروشگاههای زنجیرهای میایستند، صرفاً چون اعلام شده در یک تاریخ خاص این اقلام توزیع میشود.
این کارشناس تصریح کرد: این سؤال مطرح است که آیا همه این افراد واقعاً در یخچالشان گوشت ندارند یا صرفاً بهدلیل زمانبندی و محدودیت توزیع در صف ایستادهاند؟ تأمین این اقلام در یک تاریخ مشخص هم خودش مسائل و حاشیههای زیادی دارد. به همین دلیل، بهترین کار این است که منابع در قالب کارت اعتباری در اختیار مردم قرار گیرد. ممکن است کسی امروز مهمان داشته باشد و بخواهد کالای خاصی بخرد یا فرزندش ماهی یا میگو بخواهد. باید در دست خود مردم باشد.
او در پاسخ به این سوال، کالابرگ چه تأثیری بر کنترل تورم قیمت کالاهای اساسی دارد؟ بیان کرد: واقعیت این است که هیچ تأثیری ندارد. این اقلام باید از بازار تهیه شوند و اگر کمبودی وجود داشته باشد، یا باید از بازار جمعآوری شوند یا واردات صورت بگیرد. کالابرگ در هیچ جای دنیا ابزار کنترل تورم نیست. کالابرگ یک طرح حمایتی است و اساساً باید موقت باشد. متأسفانه در کشور ما یک ایراد بزرگ وجود دارد؛ طرحهایی که قرار بوده ششماهه یا یکساله باشند، دههها ادامه پیدا میکنند.
جانجان اظهار کرد: طرح تثبیت قیمتها قرار بود یکساله باشد، اما بیش از ۲۰ سال ادامه یافت. ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی هم قرار بود شش ماه اجرا شود، اما از سال ۹۷ تا امروز ادامه داشته است. باید به سمت آزادسازی اقتصاد حرکت کنیم. مردم باید از تعامل با یکدیگر منتفع شوند و بازار بر اساس عرضه و تقاضا کار کند. دست برداریم از این تفکرات سرکوبگرانه و شبهکمونیستی که بخواهیم برای کالا و خدمات قیمت دستوری تعیین کنیم؛ آن هم در حالی که در طول پنج دهه گذشته هیچ موفقیتی نداشتهایم.
اودر پایان در خصوص اینکه بروز چالش در اجرای این طرح وجود دارد؟ خاطرنشان کرد: دولت باید هرچه سریعتر به این فکر کند که چگونه میتواند به سمت آزادسازی فضای کسبوکار و اقتصاد حرکت کند؛ مشابه مدلی که روسیه در دوره پساجنگ تجربه کرد. باید از قیمتگذاری دستوری دست برداریم؛ سیاستی که نتیجهای جزء ویرانی اقتصاد و به یغما رفتن منابع کشور نداشته است.باید بذاریم اقتصاد کار خودش را انجام دهد و بازار درباره فرصتها و تهدیدها تصمیم بگیرد. اینقدر مانعتراشی نکنیم و هر روز قوانین بیمورد تصویب نکنیم.
