همزمان با نزدیک شدن به پایان سال میلادی 2025، شمارش معکوس برای پایان مهلت توافق احمد الشرع رئیس موقت سوریه و مظلوم عبدی فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) آغاز شده و در همین حال، تحرکات نظامی دمشق، حمایت علنی آنکارا و بندبازی خطرناک قسد میان واشنگتن و تلآویو، منطقه را در آستانه یک تصمیم سرنوشتساز قرار داده است؛ تصمیمی که میتواند پایان سال را با توافقی تازه یا آغاز فصلی جدید از درگیری نظامی رقم بزند.
علی حیدری، کارشناس مسائل ترکیه
تنها دو هفته تا پایان سال میلادی جاری زمان مانده و روزشمار برای پایان مهلت توافقنامه بین احمد الشرع رئیس دولت موقت سوریه و مظلوم عبدی فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه که در 10 مارس انجام گرفته بود، آغاز شده است.
از مدتی پیش تهدیدات دمشق مبنی بر حمله به مواضع ی پ گ در صورت تمکین نکردن به توافق آغاز شد و حتی در همین راستا شاهد لجستیک نظامی از سوی دمشق به مناطق شمالی هستیم.
از سوی دیگر، آنکارا نیز که طی یکسال گذشته بر لزوم خلع سلاح و ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتش این کشور تاکید داشت، بر حمایت از دمشق در عملیاتش علیه کردهای سوریه تاکید کرده است.
هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه و مغز متفکر آنکارا در راهبرد منطقه ای بخصوص سوریه، طی روزهای گذشته بر لزوم اجرای توافقنامه تاکید کرده و افزوده است که از دولت سوریه حمایت خواهد کرد؛ هر چند گفته است که بدنبال راهکار نظامی برای این مسئله نیست. وی در اظهار نظری دیگر گفته است که حمایت اسرائیل از قسد، به این گروه جسارت داده است.
با این وجود و بر اساس مواضع دمشق، آنکارا و نیز سران ی پ گ، این سوال بوجود آمده که آیا باید شاهد عملیات نظامی جدیدی در شمال سوریه از سوی دمشق و با حمایت آنکارا باشیم؟
در این راستا چند نکته قابل توجه است که باید به آن پرداخت.
ماجرای سویدا و امید تازه قسد
بعد از توافق مظلوم عبدی و احمد الشرع در 10 دسامبر سال جاری میلادی، در سوریه اتفاقاتی رخ داد که سران نیروهای دموکراتیک سوریه را مجاب کرد که وضع برای آنها آنگونه که تصور می کردند، بغرنج نیست و می توانند با وقت کشی، امتیازاتی را از دمشق بگیرند. یکی از مهمترین این اتفاقات، وقایع سویدا در جنوب سوریه بود که دروزی ها به مقابله با دولت موقت سوریه برخاستند و با حمایت اسرائیل، دمشق مجبور به عقب نشینی شده و به آنها نوعی آزادی عمل داد.
مقامات اسرائیلی مانند وزیر خارجه این رژیم نیز هر از چندی بر لزوم حمایت از کردهای شمال سوریه تاکید می کنند.
بند بازی قسد بین پنتاگون و کاخ سفید
در آمریکا نیز نسبت به کردهای سوریه سیاست یکسانی وجود ندارد. در حالی که کاخ سفید و وزارت خارجه آمریکا بر لزوم ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ارتش این کشور تاکید دارند، پنتاگون و سنتکام نظر دیگری داشته و بر حمایت سنتی آمریکا از کردهای شمال سوریه به عنوان متحدان خود اصرار دارند.
نتیجه این امر اختصاص بودجه 130 میلیون دلاری پنتاگون برای سال 2026 در حمایت از کردهاست که از سوی کنگره تصویب شد.
حتی تام باراک سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه ترامپ در سوریه که بر لزوم ادغام تاکید داشت، مدتی پیش با تعدیل اظهارات خود درباره نوع رابطه کردهای شمال سوریه و دمشق اعلام کرد: نه به شکل یک فدراسیون، بلکه ساختاری نزدیک به آن، که به همه اجازه دهد انسجام، فرهنگ و زبان خود را حفظ کنند.
آنکارا و دمشق آماده جنگ می شوند
این موارد باعث شد که دمشق و آنکارا به فکر اقدامی قاطع در قبال سیاست جدید قسد بیفتند.
در همین راستا، همزمان با تهدیدات آنکارا، سلجوق بیرقدار اوغلو، رئیس ستاد کل ارتش ترکیه و معاون وی به دمشق رفتند تا با الشرع و مقامات ارشد نظامی سوریه دیدار کردند. همچنین کاروانهای نظامی ترکیه وارد سوریه شدند.
به موازات آن، مظلوم عبدی فرمانده ی پ گ یا قسد نیز مصاحبه ای بی سابقه با نشریه اسرائیلی جروزالم پست داشته و اعلام کرد: اگر اسرائیل بتواند از حملات علیه ما جلوگیری کند، ما از آن استقبال میکنیم و هر کس در جهان که بتواند از حقوق و دستاوردهای ما حمایت کند، نزد ما خوشآمد است. اسرائیل قدرتی تأثیرگذار در آمریکا، غرب و منطقه است.
وی همچنین چند روز بعد در مراسم دهمین سالگرد تأسیس مجلس سوریه دموکراتیک در حسکه در پیامی به دمشق و آنکارا اظهار داشت: کشورهای همسایه مانند گذشته در برابر ما نیستند.
این دو موضع را می توان اخطارهای مظلوم عبدی به دمشق و آنکارا دانست که در آنها ذکر می کند که تنها نیست و ضمن بررسی وضعیت جدید سوریه، آماده مقابله نظامی در صورت نرسیدن به راه حل البته با کمک همسایگان سوریه است.
درباره همسایگان سوریه نیز کارشناسان بر این باورند که مقصود وی، رژیم اسرائیل است.
ماجرای پالمیرا و بهره برداری قسد از آن
روز یکشنبه نیروهای نظامی آمریکا و سوریه، گشت زنی مشترک خود در منطقه صحرای سوریه(پالمیرا یا تدمر) را آغاز کردند که هدف آن، پاکسازی منطقه از عناصر داعش بود. در این بین، حمله ای به این گروه مشترک صورت گرفت که در نتیجه آن سه نفر از تیم آمریکایی و سه نفر از تیم سوری کشته و چندین نفر دیگر زخمی شدند.
این اتفاق به سود قسد تمام شد، بطوریکه فرماندهی نیروهای دموکراتیک سوریه از لزوم تداوم حمایت آمریکا از قسد برای ادامه مبارزه علیه داعش سخن گفت.
وضعیت به گونه ای بود که حتی برخی کارشناسان ترکیه ای از نقش قسد در پس این حمله تروریستی برای تحت تاثیر قراردادن واشنگتن و تداوم حمایت از کردهای شمال سوریه می گویند.
موضع واشنگتن در قبال حمله احتمالی
واشنگتن از همان ابتدا از توافق بین مظلوم عبدی و احمد الشرع حمایت کرده است. این حمایت در راستای راهبرد آمریکا برای تثبیت وضعیت در سوریه و کاسته شدن از تمرکز امنیتی-نظامی آمریکا بر این منطقه است.
با این وجود، کردها به عنوان متحد سنتی آمریکا در منطقه شناخته می شوند و بعید به نظر می رسد که آمریکا اجازه عملیات علیه آنها، حداقل در سطحی همه جانبه را بدهد.
از سوی دیگر، نیروهای دموکراتیک سوریه که ظرفیتی حدود 100 هزار نفر را شامل می شوند، در ماههای گذشته از تجهیزات آمریکایی بهره مند شده و به گفته خودشان آماده مقابله با دمشق و آنکارا هستند.
3 سناریوی پیش رو
در شرایط فعلی می توان چند سناریو برای پایان سال درباره شمال سوریه متصور بود:
اول: عملیات گسترده دولت سوریه علیه قسد که از جنوب انجام می گیرد و در شمال با پشتیبانی لجستیکی و حتی هوایی ترکیه همراه خواهد بود.
دوم: عملیاتی محدود برای تحت فشار قرار دادن قسد که خواسته های دمشق را بپذیرد.(این گزینه محتمل تر به نظر می رسد.)
سوم: توافق فرمانده قسد با دمشق مبنی بر ادغام یا تمدید مهلت به نیروهای دموکراتیک سوریه.
در مجموع می توان گفت که دو هفته دیگر دمشق، کردهای سوریه و آنکارا شرایط کنونی را نخواهند داشت و معادله ای جدید را در این منطقه شاهد خواهیم بود.
