در حالی که کلیات بودجه سال ۱۴۰۵ با کاهش ۵۶ درصدی درآمدهای نفتی به تصویب مجلس رسیده و دولت رقم ۲۶۳ هزار میلیارد تومان را بهعنوان درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز پیشبینی کرده است، پرسش اصلی اینجاست که آیا این تعدیل به معنای واقعیتر شدن بودجه و کاهش کسری است یا صرفاً بازنویسی اعداد روی کاغذ؟
زهرا ترابی – اقتصادی
شاهین شایان آرانی در گفتوگو با ایرانویو۲۴ درباره کاهش ۵۶ درصدی درآمدهای نفتی در بودجه سال آینده پاسخ داد: کسری بودجه زمانی شکل میگیرد که میان درآمد و هزینه انطباق وجود نداشته باشد. صرف کاهش دادن رقم درآمد نفتی بهتنهایی به معنای حل مشکل نیست؛ مگر اینکه هزینهها نیز متناسب با آن کاهش یابد و در عمل تراز برقرار شود.
وی افزود: به نظر میرسد دولت به این جمعبندی رسیده که مفروضات خوشبینانه گذشته درباره فروش نفت و تحقق کامل درآمدهای ارزی، واقعبینانه نبوده است. در سالهای گذشته معمولاً فروش نفت، میزان صادرات یا درآمدهای مالیاتی با برآوردهای نسبتاً رویایی در بودجه درج میشد، اما در عمل بخش مهمی از این درآمدها محقق نمیشد و همین امر به شکلگیری کسری بودجه منجر میشد.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: اگر در گذشته فرض میشد ۱۰۰ واحد درآمد حاصل خواهد شد و بر همان مبنا ۱۰۰ واحد هزینه تعریف میشد، اما در عمل فقط ۷۰ واحد درآمد محقق میشد، نتیجه طبیعی آن ۳۰ واحد کسری بودجه بود. اکنون اگر دولت درآمد را واقعبینانهتر و مثلاً همان ۷۰ واحد در نظر بگیرد، باید هزینهها را نیز به همان میزان کاهش دهد؛ در غیر این صورت، کسری همچنان پابرجا خواهد ماند.
آرانی تأکید کرد: تراز کردن بودجه به معنای همخوانی واقعی درآمد و هزینه است، نه صرفاً تنظیم ارقام روی کاغذ. هر رقمی که بهعنوان درآمد پیشبینی میشود، باید قابلیت تحقق عملی داشته باشد.
وی درباره علت حرکت دولت به سمت بودجه انقباضی گفت: به نظر میرسد خطاهای پیاپی سالهای گذشته در برآورد درآمدهای نفتی، صادراتی و مالیاتی باعث شده دولت تلاش کند مفروضات را واقعبینانهتر تنظیم کند. در دورههای پیشین، قیمت هر بشکه نفت، حجم صادرات یا میزان واگذاری شرکتهای دولتی با خوشبینی بالا پیشبینی میشد، اما تحریمها، مشکلات بازگشت ارز و شرایط نامساعد بازار سرمایه مانع تحقق کامل این اهداف میشد.
این تحلیلگر اقتصادی تصریح کرد: فروش شرکتهای دولتی در شرایط رکود اقتصادی و نبود سرمایهگذار خارجی عملاً با مشکل مواجه است. از سوی دیگر، وقتی رشد اقتصادی پایین و تورم بالا وجود دارد، افزایش درآمدهای مالیاتی نیز با محدودیت جدی روبهرو میشود؛ زیرا مالیات از ارزش افزوده ایجادشده اخذ میشود و در شرایط رکود، ارزش افزوده قابلتوجهی شکل نمیگیرد.
آرانی با اشاره به ریشههای عمیقتر بحران بودجهای گفت: مشکل اصلی اقتصاد ایران صرفاً کم یا زیاد کردن ارقام بودجه نیست، بلکه نبود چشمانداز روشن در فضای کسبوکار و تنشهای سیاست خارجی است. وقتی بنگاهها حتی برای شش ماه آینده نمیتوانند برنامهریزی کنند، طبیعی است که رکود تشدید شود و چرخه مالی بهدرستی عمل نکند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بهبود روابط اقتصادی بینالمللی، کاهش تنشها و ایجاد چشمانداز روشن برای فعالان اقتصادی میتواند بخشی از بحران بودجه را کاهش دهد، اما حل کامل مسئله نیازمند اصلاحات عمیقتر در ساختار اقتصادی کشور است.
