یک مطالعه جدید هشدار میدهد که قرار گرفتن در معرض مقادیر بسیار ناچیز ماده شیمیایی بیسفنول اِی (bisphenol A) در دوران جنینی، میتواند اثرات ماندگار و متفاوتی بر سلامت زنان و مردان داشته باشد. این ماده باعث «مردانهشدن» بیان ژنها در زنان و «زنانهشدن» آن در مردان میشود که با افزایش خطر ابتلا به سندرم متابولیک در مردان و شرایط شبهسرطانی و مشابه سندرم تخمدان پلیکیستیک در زنان مرتبط است.
ایرانویو24- علمی
وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است:
قرارگیری در معرض سطح پایین بیسفنول اِی قبل از تولد، میتواند به طور دائمی و به روشهایی خاص هر جنس، بر متابولیسم (سوختوساز بدن)، سیستم ایمنی و خطر ابتلا به بیماری تأثیر بگذارد.
مطالعات روی موشهای بالغی که پیش از تولد در معرض این ماده قرار گرفته بودند، تغییرات بلندمدتی در فعالیت ژنها نشان داد که بین دو جنس متفاوت بود. موشهای ماده الگوهای بیان ژنی را نشان دادند که معمولاً در نرها دیده میشود، در حالی که موشهای نر الگوهای رایج در مادهها را بروز دادند.
این تغییرات با تمایل مادهها به سمت یک وضعیت بیولوژیک (زیستی) شبیه به سرطان و تمایل نرها به سمت سندرم متابولیک (عارضهای که با افزایش خطر ابتلا به دیابت و بیماری قلبی مرتبط است) پیوند خورده بود.
بیسفنول اِی چیست؟
بیسفنول اِی یک ماده شیمیایی مصنوعی با اثراتی شبیه به استروژن است که بهطور گسترده در بستهبندی مواد غذایی استفاده میشود. استفاده از این ماده در بسیاری از محصولات ممنوع شده، اما هنوز در برخی از انواع بستهبندیها یافت میشود. اندازهگیریها نشان میدهد سطح این ماده در بدن بسیاری از افراد از حد ایمن فراتر رفته است و تحقیقات پیشین نیز آن را با طیف وسیعی از پیامدهای مضر سلامت مرتبط دانستهاند.
مادهها مردانه و نرها زنانه شدند
در این مطالعه، دانشمندان بر چگونگی تأثیر بیسفنول اِی بر بدن در مرحله جنینی تمرکز کردند. به موشهای باردار، آب آشامیدنی حاوی بیسفنول اِی داده شد.
پژوهشگران دو سطح مواجهه را آزمایش کردند: یکی مطابق با مواجهه روزانه معمول انسان (۰.۵ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز) و دیگری دوز بالاتری که در سال ۲۰۱۵ میلادی، ایمن در نظر گرفته میشد (۵۰ میکروگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز). هنگامی که موشها به بزرگسالی رسیدند، گروه پژوهشی، بیان ژن در مغز استخوان و همچنین نشانگرهای زیستی (شاخصهای قابل اندازهگیری) در خون را برای ارزیابی اثرات بلندمدت بررسی کردند.
توماس لیند (Thomas Lind)، نویسنده اول این مطالعه، میگوید: ما اثرات ماندگاری در موشهای بالغ مشاهده کردیم. حتی دوزهای بسیار پایین نیز نحوه بیان ژنها را تغییر داد. مادهها مردانه و نرها زنانه شدند. هر دو جنس تغییرات متابولیک را تجربه کردند؛ مادهها به سمت یک حالت شبیه به سرطان پیش رفتند در حالی که نرها نشانههایی از پیشروی به سمت سندرم متابولیک را نشان دادند که میتواند خطر دیابت و بیماری قلبی را افزایش دهد.
ارتباط بیسفنول اِی و سندرم تخمدان پلیکیستیک تقویت شد
پژوهشگران تأثیری بر سیستم ایمنی نیز مشاهده کردند. فعالیت برخی از سلولهای ایمنی به نام سلولهای تی در نرها افزایش اما در مادهها کاهش یافت. این یافته آنچه مطالعات پیشین نشان داده بودند را تأیید میکند؛ یعنی این سلولهای ایمنی در تغییرات ناشی از مواجهه با بیسفنول اِی نقش دارند.
تجزیهوتحلیل نشانگرهای خونی، چندین تغییر خاص جنسیتی را نشان داد. در نرها، بههمخوردن تعادل چربیهای بدن، همراه با نشانههایی از افزایش متابولیسم و پرکاری مرتبط با تیروئید مشاهده شد. در مادهها، سطح گلوکز کاهش و سطح انسولین افزایش یافته بود و نشانههایی از افزایش فعالیت تستوسترون دیده شد؛ الگویی که یادآور سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) است.
لیند در تأیید یافتههای گذشته میگوید: این نتایج، مطالعات پیشین روی انسان را نیز تأیید میکند که نشان میدهند زنان مبتلا به اختلال هورمونی سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، سطح بالاتری از بیسفنول اِی در خون خود دارند؛ سطحی که با افزایش تأثیر هورمونهای جنسی مردانه مرتبط است. این موضوع، شواهد مطالعات دیگری را که ارتباط بین قرارگیری در معرض بیسفنول اِی و کاهش ناباروری در زنان را نشان دادهاند، تقویت میکند.
تنظیم مقررات سختگیرانهتر ضروری است
نتایج نشان میدهد که کاهش استفاده از بیسفنول اِی در بستهبندی مواد غذایی میتواند به پیشگیری از خطرات سلامت کمک کند.
لیند در ادامه نتیجه میگیرد: مطالعه ما نشان میدهد که حتی مقادیر بسیار ناچیز بیسفنول اِی میتواند تأثیرات ماندگاری بر سلامت در طول زندگی داشته باشد. این یافتهها مبتنیبر دادههای آزمایشگاهی هستند، اما از تصمیم اخیر سازمان ایمنی غذایی اروپا (EFSA) برای کاهش چشمگیر حد تحمل روزانه این ماده شیمیایی، به میزان ۲۰ هزار برابر، و تعیین آن در سطح ۰.۲ نانوگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز، پشتیبانی میکند.
