حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز، در شرایطی در دستور کار دولت قرار گرفته که اقتصاد ایران با مجموعهای از فشارهای همزمان مواجه است؛ از کمبود شدید منابع ارزی و تداوم تحریمها گرفته تا افزایش انتظارات تورمی و تشدید ناآرامیهای اجتماعی ناشی از گرانیها.
زهرا ترابی- اقتصادی
تصمیم دولت در این مقطع بیش از آنکه حاصل یک برنامهریزی منسجم و از پیشطراحیشده باشد، واکنشی ناگزیر به شرایط دشواری است که کنترل بازار ارز را برای سیاستگذار با چالش جدی مواجه کرده است. در سالهای اخیر، تقاضا برای ارز بهطور مستمر افزایش یافته و در مقابل، توان دولت برای تخصیص و مدیریت منابع ارزی کاهش پیدا کرده است؛ وضعیتی که به گفته تحلیلگران، عملاً قدرت هدایت بازار ارز را از دولت سلب کرده و زمینهساز رشد نرخ ارز در بازار آزاد شده است. این افزایش نرخ ارز، خود به یکی از محرکهای اصلی گرانیها در اقتصاد تبدیل شده و فشار مضاعفی بر معیشت خانوارها وارد کرده است.
از سوی دیگر، حذف ارز ترجیحی و انجام واردات با نرخ ارز آزاد، بهصورت طبیعی سطح تقاضای ارز را افزایش میدهد؛ موضوعی که در شرایط محدودیت عرضه، به تشدید نوسانات و رشد بیشتر قیمت ارز منجر میشود. در این میان، تحریمهای اقتصادی نیز همچنان بهعنوان یکی از عوامل کلیدی، دسترسی کشور به منابع ارزی را محدود کرده و وابستگی ساختاری اقتصاد ایران به نرخ ارز را پررنگتر ساخته است؛ بهگونهای که افزایش تورم و رشد نرخ ارز، رابطهای مستقیم و تقویتکننده با یکدیگر پیدا کردهاند.
حمید حاج اسماعیلی کارشناس اقتصادی در گفتگو با ایران ویو24، درباره مدیریت تک نرخی شدن ارز در بازار گفت: این تصمیمات بیش از آنکه از سر اختیار باشد، از سر اضطرار اتخاذ شد. دولت در مقطعی با شرایط بسیار سختی مواجه بود؛ از یکسو دچار کمبود شدید منابع ارزی شده بود و از سوی دیگر، عملاً قدرت مدیریت، کنترل و هدایت بازار ارز را از دست داده بود. هم تقاضای بالایی برای ارز وجود داشت و هم دولت در تخصیص ارز با مشکلات جدی روبهرو بود. در همین شرایط نیز شاهد افزایش نرخ ارز در بازار بودیم و بسیاری از گرانیها نیز در همین بستر شکل گرفت.
وی ادامه داد: در چنین فضایی، حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز، به نوعی واکنش به شرایط موجود تلقی میشود، نه اجرای یک برنامه از پیش طراحیشده و مبتنی بر یک استراتژی بلندمدت. همچنان منتظر هستیم تا بهویژه توضیحات آقای همتی را در این زمینه بشنویم و مشخص شود که دولت افزایش قیمت ارز را چگونه تحلیل و توجیه میکند.
این کارشناس مطرح کرد: اما اگر بخواهیم به دلایل افزایش نرخ ارز بپردازیم، باید گفت این موضوع ریشههای متعددی دارد. نخستین و مهمترین عامل، کمبود منابع ارزی کشور است. واقعیت این است که کشور به اندازهای ارز در اختیار ندارد که بتواند به تمامی تقاضاهای موجود پاسخ دهد و همین عدم تعادل میان عرضه و تقاضا، به افزایش قیمت ارز منجر میشود.
حاج اسماعیلی بیان کرد: دومین عامل، فشار شدید تحریمهاست. اقتصاد ایران سالهاست که بهشدت به نرخ ارز گره خورده و رابطهای مستقیم میان تورم و قیمت ارز شکل گرفته است؛ بهگونهای که با افزایش تورم، نرخ ارز نیز به تناسب افزایش پیدا میکند. سومین نکته این است که حذف ارز ترجیحی و انجام واردات با نرخ ارز آزاد، بهصورت طبیعی تقاضای ارز را افزایش میدهد. این افزایش تقاضا، در شرایطی که عرضه ارز محدود است، به رشد بیشتر قیمت ارز دامن میزند.
او در پایان خاطرنشان کرد: در کنار این عوامل، مسئله بسیار مهم دیگری نیز وجود دارد و آن محدودیتها و ملاحظات امنیتی است که در شرایط فعلی بر کشور تحمیل شده است. اعتراضات اجتماعی و پیامدهای اقتصادی ناشی از گرانیها نیز به تشدید این وضعیت کمک کرده و فضای بازار ارز را بیش از پیش ملتهب ساخته است. به نظر من، این عوامل از جمله مهمترین دلایلی هستند که در افزایش نرخ ارز نقش دارند و اگر برای آنها راهکار مؤثر و ریشهای اندیشیده نشود، میتوانند همچنان به افزایش بیشتر نرخ ارز منجر شوند.
