با توجه به وضعیت اقتصادی کشور و افزایش جمعیت، مخارج دولت و فشار بر قدرت خرید مردم، بودجه سال ۱۴۰۵ از نگاه کارشناسان اقتصادی ماهیتی انبساطی خواهد داشت. این بودجه تلاش دارد تا بخشی از کاهش قدرت اقتصادی خانوارها را جبران کند و پاسخگوی نیازهای جاری و توسعهای دولت باشد، اما چالشهای موجود در منابع درآمدی و شرایط تحریمی، محدودیتهای جدی را ایجاد کرده است.
زهرا ترابی- اقتصادی
به گفته برخی کارشناسان، بودجه انبساطی اگرچه میتواند رشد اقتصادی ایجاد کند، اما بدون مدیریت دقیق هزینهها و تمرکز بر تولید، احتمالاً به تورم و فشار بر مصرفکننده نهایی منجر خواهد شد.
در حالی که درآمدهای دولت عمدتاً از فروش نفت، مالیاتها و سایر منابع داخلی حاصل میشود، اما با توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمها، امید به افزایش قابل توجه درآمد نفتی وجود ندارد و دولت نمیتواند روی این منبع بهطور کامل حساب باز کند. همچنین افزایش درآمدها از محل فروش نفت یا سایر منابع بدون مدیریت صحیح، باعث افزایش پایه پولی میشود که به نوبه خود منجر به تورم و رشد غیرواقعی اقتصاد خواهد شد.
فلذا کارشناسان بر این باورند که بودجه ۱۴۰۵ باید با تمرکز بر تولید و حمایت از سرمایهگذاری داخلی و خارجی طراحی شود. هدایت منابع به سمت کالاهای تولید داخل و پروژههای توسعهای، بهجای صرف هزینههای جاری و کالاهای وارداتی با نیاز ارزی بالا، میتواند اثرگذاری واقعی بودجه را افزایش دهد و فشار اقتصادی روی مردم را کاهش دهد.
البرت بغزیان کارشناس اقتصادی در گفتگو با ایران ویو24، با اشاره به اولویت های مهم برای تدوین بودجه 1405 پاسخ داد: بخاطر افزایش جمعیت، افزایش مخارج دولت و جبران کاهش قدرت اقتصادی مردم، بودجه ۱۴۰۵ ماهیتی انبساطی خواهد داشت. پس ما در این شکی نداریم که بودجه انبساطی اگرچه رشد اقتصادی ایجاد نمیکند، اما بودجه انقباضی حتماً ایجاد نمیکند.
وی ادامه داد: معمولاً سازمانها و شرکتها از سال قبل کمتر هستند، بنابراین، بودجه باید انبساطی باشد. وقتی بودجه انبساطی شد، باید دید هزینهها قابل افزایش هستند یا خیر. درآمد دولت از فروش نفت، مالیاتها و سایر موارد حاصل میشود.
بغزیان تصریح کرد: درآمد دولت از فروش نفت، اگرچه ممکن است افزایش یابد، اما مسئله تحریمها اجازه فروش کامل نفت را نمیدهد. بنابراین، امید به افزایش درآمد نفتی برای دولت کم است. اگر دولت بخواهد این منابع را جبران کند، این کار باعث افزایش پایه پولی میشود. افزایش پایه پولی هم منجر به رشد مصنوعی و تورم خواهد شد، زیرا این پول اضافه به جای هدایت به پروژههای عمرانی و توسعهای، صرف هزینههای جاری مانند حقوق و دستمزد کارکنان، خدمات عمومی و شهرداریها میشود.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: از این جهت، با بودجه انبساطی مواجه هستیم که اگر مدیریت نشود، تورم عمومی ایجاد میکند و رشد واقعی اقتصاد حاصل نمیشود. بنابراین، بودجه باید تمرکز خود را روی تولید بگذارد، نه هزینههای جاری. بودجه باید به تولید کمک کند تا بخش خدمات عمومی گسترش یابد و فشار روی مردم کاهش پیدا کند.
او ادامه داد: این افزایش هزینهها شامل مواردی است که دولت از طریق یارانههای کالا یا خرید کالاهای داخلی انجام میدهد و نباید به سمت کالاهای وارداتی با اولویت ارز زیاد هدایت شود. هدایت منابع به تولید داخل و کالاهای اساسی که داخل کشور تولید میشوند، اهمیت بالایی دارد.
وی افزود: این نکته را نیز اشاره کنم، شفافیت بودجه نیز مهم است. شرکتهایی که بودجه دریافت میکنند، باید مشخص باشد چه مقدار پول از دولت میگیرند و درآمد خود را در کجا واریز میکنند. مالیاتهای مربوطه باید پرداخت شود و از بودجه دولت استفاده نکنند، زیرا این کار کمکی به دولت نمیکند. شناسایی شرکتها و معافیتهای مالیاتی و جلوگیری از رانت، میتواند به بهبود اثرگذاری بودجه کمک کند.
بغزیان در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به نوسانات فروش نفت، دولت نمیتواند روی درآمد نفتی حساب کند. حتی سرمایهگذاری داخلی و خارجی محدود است، زیرا امنیت اقتصادی و سرمایهگذاری هنوز ضعیف است و ریسک بالایی دارد. بنابراین، تنها راه واقعی، رسیدن به توافقات برد-برد و کاهش تنشهای سیاسی است که زمینه را برای بهبود وضعیت اقتصادی و افزایش درآمدهای دولت فراهم میکند.
