خورشید بر بامها میدرخشد، توربینهای بادی در دشتها میچرخند و هیدروژن سبز در آزمایشگاهها تولید میشود؛ این تصویر جهان امروز در مسیر انرژی پاک و یادآور این واقعیت است که آینده انرژی، بیش از هر زمان دیگری، با فناوری و نوآوری گره خورده و ایران با توسعه نیروگاههای دانشبنیان و پشتبامی در تلاش است تا بخشی از این انقلاب سبز جهانی را رقم زند.
ایرانویو24- علمی
جهان امروز در آستانه یکی از مهمترین گذارهای فناورانه تاریخ خود ایستاده است؛ گذاری از سوختهای فسیلی پرهزینه و آلاینده به سمت انرژیهای پاک، هوشمند و پایدار. افزایش دمای زمین، ناپایداری بازارهای انرژی و رشد تقاضای جهانی برای برق، کشورها را ناگزیر کرده تا فناوری را در قلب سیاستهای انرژی خود قرار دهند. انرژی پاک دیگر یک انتخاب محیطزیستی صرف نیست، بلکه به یک ضرورت راهبردی، اقتصادی و فناورانه تبدیل شده است.
در این مسیر، نوآوریهای فناورانه نقش کلیدی ایفا میکنند؛ از نیروگاههای خورشیدی با بازده بالا و توربینهای بادی هوشمند گرفته تا سامانههای ذخیرهسازی انرژی، شبکههای برق هوشمند، هوش مصنوعی در مدیریت مصرف و فناوریهای نوظهور هیدروژن سبز. این فناوریها نهتنها الگوی تولید و مصرف انرژی را دگرگون کردهاند، بلکه مفاهیم جدیدی چون امنیت انرژی، تابآوری زیرساختها و توسعه پایدار را بازتعریف میکنند.
نامگذاری ۲۶ ژانویه به عنوان «روز جهانی انرژی پاک» از سوی سازمان ملل متحد، فرصتی است برای بازاندیشی در نقش علم، فناوری و نوآوری در ساخت آیندهای کمکربن. این روز یادآور آن است که مسیر دستیابی به انرژی پایدار، از آزمایشگاهها، مراکز تحقیقاتی، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان میگذرد؛ جایی که دانش فنی به راهحلهای عملی و مقیاسپذیر تبدیل میشود.
در شرایطی که رقابت جهانی بر سر فناوریهای انرژی پاک شدت گرفته است، توجه به این حوزه میتواند مزیتهای راهبردی تازهای برای کشورها ایجاد کند؛ مزیتهایی که همزمان به کاهش آلودگی، رشد اقتصادی و افزایش استقلال انرژی منجر میشوند. روز جهانی انرژی پاک، نمادی از این واقعیت است که آینده انرژی، بیش از هر زمان دیگری، به نوآوری و فناوری گره خورده است.
رشد بیسابقه ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر در جهان
در سالهای اخیر، ظرفیت جهانی انرژیهای تجدیدپذیر شاهد رشد چشمگیری بوده است. براساس گزارشهای بینالمللی، ظرفیت نصبشده انرژی پاک در پایان سال ۲۰۲۴ به حدود ۴۴۴۸ گیگاوات (GW) رسیده که نسبت به ۱۰ سال قبل بیش از ۱۴۰ درصد افزایش داشته است. این رشد برخاسته از توسعه عظیم نیروگاههای خورشیدی و بادی است که ۹۶ درصد از افزایش ظرفیت را به خود اختصاص دادهاند.
طبق آمارهای منتشر شده سهم انرژیهای تجدیدپذیر در تولید برق جهان همچنان رو به افزایش است و تخمینها نشان میدهد این سهم تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۵ درصد از تولید برق جهانی رسیده است، در حالی که این نسبت در دهه قبل بسیار کمتر بوده است.
در این میان کشورها در مسیر انرژی پاک با یکدیگر رقابت میکنند و برخی مرزهای جدیدی را جابهجا کردهاند. چین، بهویژه، همچنان در صدر این رقابت قرار دارد و بزرگترین ظرفیت نصبشده خورشیدی و بادی را در جهان به خود اختصاص داده است، در حالی که ایالات متحده و اتحادیه اروپا نیز به ترتیب سهم قابل توجهی در تولید برق پاک دارند.
در اتحادیه اروپا، سهم انرژی بادی و خورشیدی در سال ۲۰۲۵ از تولید برق با سوختهای فسیلی پیشی گرفت؛ بهطوری که انرژی خورشیدی و بادی حدود ۳۰ درصد از برق اتحادیه را تأمین کردند و این عدد اندکی بیشتر از سهم سوختهای فسیلی ۲۹ درصد بود. این رویداد نشانه تحولی مهم در انرژی اروپا محسوب میشود.
گزارشهای منطقهای همچنین نشان میدهد که در سهماهه سوم ۲۰۲۵، نزدیک به ۴۹٫۳ درصد از برق اتحادیه از منابع تجدیدپذیر تأمین شده که رشد قابل توجهی نسبت به دوره مشابه سال قبل داشته است.
آسیا نیز بهعنوان بزرگترین منطقه تولیدکننده انرژی پاک جهان شناخته میشود. بخش اعظم افزایش ظرفیت جهانی در سالهای اخیر بیش از ۷۰ درصد، در آسیای شرقی و چین صورت گرفته است و چین خود حدود نیمی از ظرفیت جدید انرژی پاک را به خود اختصاص داده است.
در این منطقه، افزایش تولید نیروگاههای خورشیدی و بادی، رشد سریع فناوریهای پاک و سیاستهای حمایتی باعث شده تا این بخش به موتور اصلی تحول انرژی پاک در جهان تبدیل شود.
در آمریکا نیز، توسعه فناوریهای خورشیدی و بادی به افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر از سبد انرژی منجر شده است، هرچند همچنان در مسیر افزایش سرعت رشد نیازمند حمایتهای گستردهتر است.
تحلیلها نشان میدهد که برای دستیابی به اهداف اقلیمی و مقابله با تغییرات اقلیمی، میزان ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر باید تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۱٫۲ ترابایت (TW) شود. اگرچه سرعت کنونی افزایش ظرفیت قابل توجه است، اما هنوز تا رسیدن به این هدف فاصله وجود دارد.
این آمارها نشان میدهد تحول انرژی پاک، هرچند پیشرفت چشمگیری داشته، اما نیاز به کار بیشتر، همکاری میانالمللی و سرمایهگذاری قویتر در فناوریهای نوین دارد تا بتواند سهم خود را در تأمین انرژی جهانی به میزان مطلوبی افزایش دهد.
توسعه ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر در ایران
پتانسیل خورشیدی در ایران بسیار بالا است و با داشتن بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، برای توسعه نیروگاههای فوتوولتائیک مناسب شناخته میشود. پتانسیل باد نیز در بخشهای مختلف کشور، بهویژه شرق و شمال شرق، برای توسعه گسترده مزارع بادی تخمین زده شده و میتواند هزاران مگاوات ظرفیت پاک در آینده نزدیک ایجاد کند.
اهداف ملی شامل نصب حدود ۳۰,۰۰۰ مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ است که سهم عمدهای در کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و افزایش پایداری انرژی خواهد داشت.
از این رو ایران در چند سال اخیر رشد قابل توجهی در ظرفیت انرژیهای پاک داشته است. بهطوری که ظرفیت نصبشده نیروگاههای تجدیدپذیر کشور تا پایان پاییز ۱۴۰۴ بیش از ۳,۱۶۵ مگاوات گزارش شده که نسبت به حدود ۱,۲۳۰ مگاوات در ابتدای دولت فعلی رشد بیش از ۱۵۷ درصد داشته است. این افزایش از توسعه پروژههای خورشیدی و بادی در استانهای مختلف کشور نشأت میگیرد.
