گزارش ارتش اسرائیل درباره ریشههای شکست ۷ اکتبر و برنامه اصلاحات چندساله ـ از جمله تشکیل تیمهای چندرشتهای تحت نظارت معاون رئیس ستاد ـ عملاً نشان میدهد که آنچه رخ داد یک خطای لحظهای نبود، بلکه حاصل الگوهای نادرست عملیاتی، فرضیات راهبردی اشتباه و ضعفهای عمیق در فرهنگ سازمانی بود. مرور این گزارش و تحلیلهای مشابه، تصویر دقیقتری از توان و ناتوانیهای طرف مقابل ارائه میکند و بر این نکته تأکید دارد که در هر سازمان اطلاعاتی، تکیه صرف بر برتری فناوری و اطلاعات، بدون اصلاح فرآیندهای تصمیمگیری و سیاستگذاری، میتواند به شکستهای پرهزینه منجر شود.
ایران ویو۲۴- بین الملل
اخیرا گزارشی از سوی هیأت کارشناسی ارتش اسرائیل درباره وقایع ۷ اکتبر ۲۰۲۳ اسرائیل منتشر شد که به بررسی علل شکست اسرائیل در این روز و شناسایی مشکلات سیستماتیک و استراتژیک این رویداد پرداخته است.
کمیته تحت رهبری ژنرال بازنشسته سامی ترگمن و با مشارکت کارشناسان مختلف نظامی تشکیل شده بود. هدف این کمیته بررسی گزارشهای داخلی ارتش اسرائیل، ارزیابی کامل و دقیق کیفیت این گزارشها و شناسایی نقاط ضعف ساختاری و عملیاتی ارتش در این رویداد بود.
مضمون اصلی گزارش، ارائه نتایج بازبینی ۲۵ گزارش داخلی ارتش اسرائیل، دهها مصاحبه با فرماندهان و در نهایت جمعبندی علل شکست ساختاری و عملیاتی این نهاد در برابر حمله ۷ اکتبر است؛ گزارشی که رسماً به رئیس ستاد کل جدید، ایال زمیر و محفل ستاد کل ارائه شده است. این گزارش که در تاریخ 11 نوامبر 2025 منتشر شده، نتایج گستردهای در زمینه مشکلات ارتش اسرائیل در مقابله با تهدیدات غیرمنتظره ارائه میدهد.
اهمیت این متن از چند جهت قابل توجه است؛
نخست، از منظر ساختار قدرت در اسرائیل، ما با یک اعتراف رسمی و مستند به شکست روبهرو هستیم؛ نه صرفاً در سطح یک یگان یا یک فرمانده، بلکه در سطح ستاد کل، اطلاعات، عملیات، فرماندهی جنوب، لشکر غزه، نیروی هوایی و نیروی دریایی. این خود گویای بحرانی عمیق در مدل بازدارندگی و اعتماد به دستگاه اطلاعاتی اسرائیل است؛ مدلی که سالها به عنوان نقطه قوت این رژیم معرفی میشد.
دوم، گزارش نشان میدهد که مسئله اصلی، نبود اطلاعات نبوده، بلکه ناتوانی در تحلیل، تصمیمگیری و ترجمه دادهها به اقدام بوده است. این برای هر ناظر منطقهای یک داده مهم تحلیلی در فهم تحول موازنه ادراک قدرت و شکنندگی درونی ساختار امنیتی اسرائیل است.
سوم، توصیهها برای اصلاح چندساله و ایجاد تیمهای چندرشتهای زیر نظر معاون رئیس ستاد، عملاً اذعان به این است که بحران ۷ اکتبر یک خطای مقطعی نیست، بلکه ریشه در عادتهای عملیاتی، برداشتهای استراتژیک و فرهنگ سازمانی ارتش اسرائیل دارد. مطالعه این گزارش و تحلیلهای از این سنخ، امکان میدهد تصویر واقعبینانهتری از ظرفیتها و ضعفهای طرف مقابل به دست آید و مهمتر اینکه این ارزیابی تاکید دارد که اتکای مطلق به برتری تکنولوژیک و اطلاعاتی، بدون بازنگری در منطق تصمیمگیری و سیاست، میتواند به شکستهای پرهزینه منجر شود.
ترکیب و مأموریت کمیته بررسی
کمیته بهدنبال تصمیم ژنرال ایال زامیر، فرمانده کل نیروهای دفاعی اسرائیل، برای بازسازی اعتماد عمومی نسبت به تحقیقات داخلی ارتش و ارتقای اثربخشی این تحقیقات تشکیل شد. از مارس 2025 تا نوامبر 2025، اعضای کمیته بررسی 25 گزارش مختلف که بین 7 مارس 2024 و 7 اکتبر 2023 جمعآوری شده بود، را مورد تحلیل قرار دادند و 80 مصاحبه با فرماندهان فعال و ذخیره ارتش انجام دادند. هدف اصلی کمیته، بررسی کیفیت گزارشهای ارائهشده و شناسایی علل و اشتباهات موجود در آنها بود.
یافتههای اصلی گزارش
گافهای استراتژیک و عملیاتی؛ کمیته بررسی به شش عامل کلیدی که موجب شکست اسرائیل در 7 اکتبر شد، اشاره کرده است. نخستین عامل شناساییشده، گافهای استراتژیک و عملیاتی بود. ارتش اسرائیل نتوانست تهدیدات موجود را بهدرستی درک کند و متناسب با آنها استراتژیهای خود را تنظیم نماید.
کمبود اطلاعات و تحلیل نادرست آن؛ دومین علت اصلی، کمبود اطلاعات نبود، بلکه تحلیل نادرست اطلاعات موجود بود. گزارشهای اطلاعاتی که در اختیار ارتش قرار گرفته بود، بهطور کامل تحلیل نشدند و ارتش نتوانست از این اطلاعات برای اتخاذ اقدامات پیشگیرانه استفاده کند.
عدم توجه به طرح دیوار جریکو؛ سومین عامل، بیتوجهی به طرح امنیتی «دیوار جریکو» بود که برای مقابله با تهدیدات در مرزهای جنوبی طراحی شده بود. این طرح میتوانست بهعنوان یک ابزار دفاعی مؤثر عمل کند، اما به دلیل نادیده گرفتن آن، ارتش اسرائیل نتوانست بهطور مؤثر از آن استفاده کند.
رویههای قدیمی و عادات عملیاتی؛ یکی دیگر از مشکلات شناساییشده، پیروی از عادات عملیاتی قدیمی بود که منجر به بیتوجهی به تهدیدات جدید شد. این روند باعث کندی در واکنش ارتش به شرایط بحرانی شد و نیروها نتوانستند بهسرعت از وضعیت موجود عبور کنند.
تناقضات میان ارزیابی تهدیدات و واکنشهای عملیاتی؛ تناقضهای موجود میان ارزیابیهای تهدید و واکنشهای عملیاتی ارتش یکی دیگر از علل اصلی شکست بود. این ناهماهنگی باعث شد که ارتش در ساعات اولیه حمله دشمن نتواند بهطور مؤثر واکنش نشان دهد و حمله گسترش یابد.
تصمیمگیری اشتباه در ساعات بحرانی؛ عامل مهم دیگر، تصمیمگیریهای اشتباه در ساعات بحرانی حمله بود. وقتی حمله شروع شد، فرماندهان نتوانستند واکنش سریع و مؤثری از خود نشان دهند و این امر باعث شد که خسارات بیشتری وارد شود.
نقاط ضعف سیستماتیک ارتش اسرائیل
گزارش کمیته بررسی به مشکلات ساختاری ارتش اسرائیل نیز اشاره کرده است. کمیته نقاط ضعف در چندین بخش از ارتش شامل ستاد کل، ریاست عملیات، ریاست اطلاعات، فرماندهی جنوب، گردانهای گازا، نیروی هوایی و نیروی دریایی را شناسایی کرده است. بهویژه در این گزارش اشاره شده که با وجود هشدارهای مکرر در طول سال 2023 در خصوص آمادگی دشمن و آسیبپذیریهای داخلی، ارتش اسرائیل نتوانست اقدامات پیشگیرانه لازم را انجام دهد.
کمیته بررسی برای پیشگیری از وقوع چنین شکستهایی در آینده، پیشنهاداتی را برای اصلاح ساختارهای ارتش اسرائیل ارائه داده است. این پیشنهادات شامل ایجاد یک تیم چندرشتهای تحت نظر معاون رئیس ستاد برای اجرای یک برنامه اصلاحی درازمدت است که بر آمادگی ارتش در برابر حملات غیرمنتظره، بازسازی سیستمهای اطلاعاتی و هشدار و تقویت هماهنگی با دفاع مدنی متمرکز خواهد بود. همچنین، گزارش تأکید دارد که ارتش باید فرآیندهای شفاف و دقیقی برای ارزیابی تهدیدات و تصمیمگیریهای عملیاتی در شرایط بحرانی ایجاد کند. از دید تهیهکنندگان، اشتباهات ارتش اسرائیل در تحلیل اطلاعات، تصمیمگیریهای نادرست در ساعات بحرانی و عدم توجه به تهدیدات جدید، موجب شکستی بزرگ شد.
