دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنش منفی خود، هیچ گونه جزئیاتی از محتوای پاسخ ایران را غیرقابل قبول نخواند و این سکوت نه تنها نشان دهنده سردرگمی رئیس جمهور آمریکا در برابر متن ارائه شده ایران است، بلکه سوالهایی درباره واکنش عملی آمریکا برانگیخته است.
ایرانویو24- سیاست خارجی
پس از آنکه جمهوری اسلامی ایران به آخرین متن پیشنهادی آمریکا برای خاتمه جنگ پاسخ مکتوب خود را ارائه داد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پلتفرم «تروث سوشال» واکنشی تند، مختصر و شتاب زده نشان داد. او نوشت: «من پاسخ به اصطلاح “نمایندگان” ایران را خواندم. آن را دوست ندارم – کاملاً غیرقابل قبول! از توجه شما به این موضوع متشکرم.»
این واکنش کوتاه، دست کم از سه جنبه قابل تأمل است:
نخست، ابهام راهبردی؛ ترامپ هیچ گونه جزئیاتی از محتوای پاسخ ایران را غیرقابل قبول نخواند و این سکوت نه تنها نشان دهنده سردرگمی رئیس جمهور آمریکا در برابر متن ارائه شده ایران است، بلکه سوالهایی درباره واکنش عملی آمریکا برانگیخته است.
دوم، تعبیر تحقیرآمیز «به اصطلاح نمایندگان» که نشانهای از عدم به رسمیتشناسی کامل نهادهای حاکمیتی ایران از سوی رئیسجمهور آمریکا است.
سوم، اما استفاده از حروف بزرگ در عبارت «TOTALLY UNACCEPTABLE» که در پیامهای ترامپ ابزاری آشنا برای حداکثرسازی تأثیر روانی و رسانهای محسوب میشود، این استنباط را ایجاد میکند که واکنش اخیر ترامپ در بستری از تهدیدهای صریح پیشین شکل گرفته است.
ترامپ سه روز قبل از این اظهارنظر هشدار داده بود: «اگر ایران موافقت نکند، بمباران آغاز میشود و متأسفانه در سطح و شدتی بسیار بالاتر از قبل خواهد بود.» او در پستی دیگر نیز نوشته بود: «آنها برای مدت طولانیتری نخواهند خندید.»
اما تحلیل معادله پیش روی ترامپ نشان میدهد که در واقعیت میدانی، او در تنگنایی دشوار گرفتار شده است. از یک سو، پذیرش شرایط ایران برابر با اعتراف به شکست استراتژیک و تخریب روایت «فشار حداکثری» خواهد بود. از سوی دیگر، ادامه جنگ و محاصره دریایی، قیمت نفت را بالای ۱۱۰ دلار نگه داشته و تورم را تشدید میکند – عاملی مرگبار برای انتخابات میاندورهای نوامبر ۲۰۲۶. ترامپ نیاز دارد تا پیش از پاییز امسال پرونده جنگ با ایران را به نوعی به سرانجام برساند، اما نمیخواهد در افکار عمومی این گونه جلوه کند که «تسلیم» تهران شده است.
در سوی دیگر میز، ایران که پس از چهل روز جنگ، آمریکا را مجبور به درخواست آتشبس کرده و هزینههای گزافی را نیز متحمل شده، هیچ الزامی برای پذیرش شروط تحمیلی واشنگتن نمیبیند.
هرچند از جزئیات پاسخ تهران به طرح ترامپ، چیزی منتشر نشده، اما روشن است مطالبات ایران در پاسخ اخیر خود، کاملاً از چارچوب هستهای خارج شده و بر محورهایی همچون غرامت جنگی، رفع تحریمها و به رسمیتشناسی حاکمیت منطقهای متمرکز است.
بر اساس گزارشهای خبری، پاسخ مکتوب ایران شامل درخواستهای کلیدی زیر بود: توقف کامل خصومتها در همه جبههها، تضمینهای الزامآور برای عدم تکرار تجاوز از سوی آمریکا، برنامه سیروزه برای لغو تحریمهای نفتی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران، جبران خسارتهای وارد شده به زیرساختهای کشور، و به رسمیت شناختن مدیریت ایران بر تنگه هرمز به عنوان یک آبراه استراتژیک.
نکته غایب اما قابل توجه در پاسخ ایران، محور سابقاً اصلی پیشنهاد آمریکا یعنی برنامه هستهای است. حذف عمدی این موضوع، پیامی روشن برای واشنگتن دارد: جمهوری اسلامی ایران حاضر نیست تحت فشار نظامی و در سایه تهدید، درباره مسئله هستهای خود مذاکره کند.
شاید قابل توجهترین بخش این تحول، واکنش خونسردانه تهران به «نه» گفتن ترامپ باشد. یک منبع آگاه به خبرگزاری تسنیم گفت: «هیچکس در ایران پیشنهادی برای خوشحال کردن ترامپ نمینویسد» و اینکه «رد شدن توسط ترامپ اصلاً مهم نیست». این موضع نشان میدهد که ایران از پیش چنین واکنشی را پیشبینی کرده است.
تحلیلگران راهبردی، وضعیت کنونی را نوعی «بنبست محاسبهشده» توصیف میکنند. ایران با ارائه پیشنهادی که در آن از غرامت تا حاکمیت بر تنگه هرمز دیده میشود، عملاً اعلام کرد که ایده «پیروزی نظامی» آمریکا توهمی بیش نبوده است. رد این پیشنهاد از سوی ترامپ نیز قابل پیشبینی بود، اما اکنون توپ در زمین آمریکاست: یا باید امتیاز بدهد، یا جنگ را تشدید کند – هر دو مسیر هزینههای سرسامآوری برای واشنگتن به دنبال دارد.
به عبارت روشنتر، ترامپ با رد کردن پاسخ ایران، نه تنها نشان داد از واکنش ایران غافلگیر شده است، بلکه تصویر گیر افتادن آمریکا در یک بنبست استراتژیک را شفافتر از همیشه ساخت. در این بازی، بازیگری که گمان میبرد با فشار حداکثری طرف مقابل را به زانو درمیآورد، اکنون خود در محاصره معادلهای دشوار گرفتار شده است.
